και εις την Αγίαν Ανάστασιν.
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
Λόγος εἰς τήν Ὕψωσιν τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ
ΑΝΔΡΕΟΥ Ἀρχιεπισκόπου Κρήτης
Τὰς ἐν λάρυγγι Σῶτερ ὑψώσεις φέρει,
Ὑψούμενον βλέπουσα τὸν Σταυρὸν κτίσις.
Ὑψώθη δεκάτῃ, Σταυροῦ ξύλον, ἠδὲ τετάρτῃ.
«ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟΝ ΣΟΥ ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΔΕΣΠΟΤΑ»
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου - Καθηγητού
Η Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου Σταυρού αποτελεί έναν σπουδαίο εορτολογικό σταθμό του εκκλησιαστικού έτους. Στις 14 Σεπτεμβρίου σύμπασα η Ορθοδοξία τιμά τον Σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως το «καύχημά» Της και η «δόξα» Της. Πηγές της εκκλησιαστικής μας ιστορίας αναφέρουν ότι η εορτή της Παγκόσμιας Ύψωσης είχε καθιερωθεί από τα αρχαία χρόνια, ίσως μάλιστα να είχε καθιερωθεί και από αυτόν τον Μέγα Κωνσταντίνο, κατά προτροπή προφανώς της μητέρας του αγίας Ελένης, αμέσως μετά την εύρεση του Τιμίου Ξύλου στα Ιεροσόλυμα, γύρω στο 330 μ.Χ.
Η τιμή προς τον Τίμιο Σταυρό ανάγεται στους αποστολικούς χρόνους. Οι επιστολές του αποστόλου Παύλου είναι γεμάτες από χωρία με τα οποία ο μέγας απόστολος εξαίρει τον ρόλο του Σταυρού στην διαδικασία της σωτηρίας του κόσμου. Πρώτος ο Παύλος ομίλησε για την καύχηση του Σταυρού του Χριστού. Οι αποστολικοί Πατέρες ομιλούν και αυτοί με σεβασμό και τιμή προς το ιερό σύμβολο, μέσω του οποίου έγινε η καταλλαγή με το Θεό και επιτεύχθηκε η σωτηρία με την απολυτρωτική θυσία του Χριστού.
Οι κατακόμβες είναι γεμάτες από χαραγμένους σταυρούς. Οι διωκόμενοι χριστιανοί από τους φανατικούς ειδωλολάτρες θεωρούσαν τους εαυτούς τους τύπους του αδίκως παθόντος Κυρίου Ιησού Χριστού. Πίστευαν ότι εξαιτίας της πίστεώς τους στο Χριστό έφεραν και αυτοί το δικό τους σταυρό, γι’ αυτό το ιερό αυτό σύμβολο ήταν τόσο αγαπητό σε αυτούς. Αυτό τους εμψύχωνε και τους έδινε τη δύναμη του μαρτυρίου.
Η δύναμη του Τιμίου Σταυρού φάνηκε στο θαυμαστό όραμα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, στα 312, ενώ βάδιζε εναντίον του Μαξεντίου κοντά στη Ρώμη. Ο Κωνσταντίνος εξέφραζε την νέα εποχή, σε αντίθεση με τους συναυτοκράτορές του, οι οποίοι εξέφραζαν και προσπαθούσαν να συντηρήσουν τον παλιό κόσμο, που κατέρρεε ραγδαία. Ο μεγάλος αυτοκράτορας είδε στον ουρανό, ημέρα μεσημέρι, το σημείο του σταυρού, σχηματισμένο με αστέρια, και την επιγραφή «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ», επίσης σχηματισμένη με αστέρια. Ήταν η 28η Οκτωβρίου 312. Από εκείνη την ώρα έδωσε διαταγή το σημείο αυτό να γίνει το σύμβολο του στρατού του. Χαράχτηκε παντού, στις ασπίδες των στρατιωτών, στα κράνη, στα λάβαρα, και αλλού.
Ο εχθρός κατατροπώθηκε και ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτωρ του απέραντου κράτους. Δεν είχε καμιά αμφιβολία ότι η δύναμη του Σταυρού του είχε χαρίσει αυτή την περήφανη νίκη, γι’ αυτό προσέγγισε τη νέα ανερχόμενη θρησκευτική πίστη των χριστιανών. Κατάλαβε ο μεγάλος και διορατικός εκείνος άνδρας ότι το μέλλον της ανθρωπότητας ανήκε στον Χριστιανισμό, όπως και έγινε. Έτσι έδωσε αμέσως διαταγή να σταματήσουν οι διωγμοί εναντίον των χριστιανών, καθώς και όλων όσων διώκονταν για τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Με το γνωστό «Διάταγμα των Μεδιολάνων» κατοχυρώθηκε η ανεξιθρησκία στο κράτος. Παράλληλα υιοθέτησε τις ευαγγελικές αρχές για να γίνουν η βάση του δικαίου και της νομοθεσίας του (κατάργηση δουλείας, κοινωνική πρόνοια, αργία Κυριακής, κλπ). Για να είναι δίκαιος με όλους τους υπηκόους παρέμεινε προστάτης και της εθνικής θρησκείας (Μέγας Αρχιερεύς).
Το 326 αναχώρησε για τους Αγίους Τόπους η ευσεβής χριστιανή μητέρα του αγία Ελένη. Με την γενναία επιχορήγηση του Κωνσταντίνου άρχισε το κτίσιμο λαμπρών ναών επί των ιερών προσκυνημάτων. Επίκεντρο ήταν ο Πανάγιος Τάφος του Κυρίου. Στο σημείο εκείνο ο αυτοκράτορας Αδριανός είχε κτίσει το 135, κατά τη δεύτερη καταστροφή της Ιερουσαλήμ, ναό της Αφροδίτης.
Πρώτη ενέργεια της αγίας Ελένης ήταν η ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού, ο οποίος είχε ριχτεί από τους ρωμαίους σε παρακείμενη χωματερή. Σύμφωνα με την παράδοση οδηγήθηκε εκεί από ένα αρωματικό φυτό που φύτρωνε στο μέρος εκείνο, το γνωστό μας βασιλικό. Ύστερα από επίπονες ανασκαφές τελικά βρέθηκαν τρεις σταυροί, του Κυρίου και των δύο ληστών. Οι εκκλησιαστικοί ιστορικοί Φιλοστόργιος και Νικηφόρος αναφέρουν ότι ο Σταυρός του Κυρίου εντοπίσθηκε ύστερα από θαύμα, τοποθετήθηκε πάνω σε νεκρή γυναίκα και αυτή αναστήθηκε!
Η πιστή βασιλομήτωρ, με δάκρυα στα μάτια παρέδωσε τον Τίμιο Σταυρό στον Πατριάρχη Μακάριο, ο οποίος στις 14 Σεπτεμβρίου του έτους 335 τον ύψωσε στον φρικτό Γολγοθά και τον τοποθέτησε στον πανίερο και περικαλλή ναό της Αναστάσεως, τον οποίο είχε ανεγείρει η αγία πάνω από τον Πανάγιο Τάφο και ο οποίος σώζεται ως σήμερα. Το σημαντικό αυτό γεγονός σημάδεψε την ζωή της Εκκλησίας και γι’ αυτό άρχισε να εορτάζεται ως λαμπρή ανάμνηση. Έτσι καθιερώθηκε η μεγάλη εορτή της Παγκόσμιας Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.
Праздник Всемирного Воздвижения Животворящего Креста Господня
Миниатюра Минология Василия II.
Константинополь. 985 г. Ватиканская библиотека. Рим.
Παγκόσμιος Ύψωση τού Ζωοποιού Σταυρού τού Κυρίου
Μινιατούρα στο Μηνολόγιο τού Βασίλειου Β.
Κωνσταντινούπολη. 985μ.Χ. (Βιβλιοθήκη τού Βατικανού. Ρώμη).
Крестовоздвижение (14 сентября)
Менологий на 14-17 сентября
Византия. Греция; XIV в.; памятник:
Византийский менологий (Byzantine illumination Menologion);
10 x 13 см.; местонахождение: Англия. Оксфорд.
Бодлеанская Библиотека
Η Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου Σταυρού
Μηνολόγιο 14 - 17 Σεπτεμβρίου
Βυζαντινή Μηνολόγιο τού 14ου αιώνα μ.Χ.
Τώρα ευρίσκεται στην Αγγλία. Οξφόρδη.
Bodleian Βιβλιοθήκη (Bodleian Library)
Όμως την αγία αυτή ημέρα εορτάζουμε και την δεύτερη ύψωση. Στα 613 οι Πέρσες κυρίεψαν την Παλαιστίνη, λεηλάτησαν και κατέστρεψαν τα ιερά προσκυνήματα και πήραν ως λάφυρο τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφεραν στη χώρα τους. Η παράδοση αναφέρει ότι άπειρα θαύματα γινόταν εκεί. Οι πυρολάτρες Πέρσες θεώρησαν το Τίμιο Ξύλο μαγικό και γι’ αυτό το φύλασσαν και το προσκυνούσαν, χωρίς να γνωρίζουν την πραγματική του φύση και ιδιότητα! Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος μετά την νίκη του εναντίον των Περσών παρέλαβε τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφερε στην Ιερουσαλήμ. Ο Πατριάρχης Ζαχαρίας τον ύψωσε εκ νέου στο ναό της Αναστάσεως. Ήταν 14 Σεπτεμβρίου του 626.
Ο εκκλησιαστικός συγγραφέας Παυλίνος αναφέρει στην ενδέκατη επιστολή του ότι η τοπική εκκλησία των Ιεροσολύμων θεώρησε ότι ο Σταυρός του Χριστού ανήκει σε όλη την χριστιανοσύνη και γι’ αυτό αποφάσισε να τεμαχίσει το Τίμιο Ξύλο και να το διανείμει σε όλη την Εκκλησία. Έτσι διασώθηκαν μέχρι σήμερα πολλά τεμάχια, τα οποία φυλάσσονται ως τα πολυτιμότερα κειμήλια, κυρίως στις ιερές μονές του Αγίου Όρους. Μια εσχατολογική προφητεία λέγει πως ένα από τα συγκλονιστικά γεγονότα του τέλους του κόσμου θα είναι και η επανένωση του Τιμίου Σταυρού!
Οι ορθόδοξοι πιστοί τιμούμε με ιδιαίτερο τρόπο την αγία ημέρα της Υψώσεως του Σταυρού του Κυρίου μας. Η ιερές ακολουθίες έχουν πανηγυρικό χαρακτήρα, ενώ έχει θεσπισθεί αυστηρή νηστεία. Κατακλύζουμε του ιερούς ναούς προκειμένου να προσκυνήσουμε τον Τίμιο Σταυρό και να αντλήσουμε δύναμη και χάρη ουράνια από αυτόν. Παίρνουμε μαζί μας κλώνους βασιλικού ως ευλογία και τον εναποθέτουμε στα εικονίσματα ως ελιξίριο κατά του κακού. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η τιμή και η προσκύνηση του Σταυρού είναι προσκύνηση του Ίδιου του Εσταυρωμένου Λυτρωτή μας Χριστού και όχι ειδωλολατρική πράξη, όπως κακόβουλα μας κατηγορούν οι ποικιλώνυμοι αιρετικοί. Ο Σταυρός του Κυρίου μας είναι το καύχημά μας, το νικηφόρο λάβαρο κατά του μεγαλύτερου εχθρού μας, του διαβόλου, το αήττητο όπλο κατά του πολυπρόσωπου κακού. Με ένα στόμα και με μια καρδιά ψάλλουμε τον υπέροχο παιάνα – τροπάριο της μεγάλης εορτής: «Σώσον Κύριε τον λαόν Σου και ευλόγησον την κληρονομίαν Σου…
ΕΑΝ ΘΕΛΕΤΕ
ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ
ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ
ΚΑΙ ΤΩΝ ΘΥΓΑΤΕΡΩΝ ΑΥΤΗΣ ΠΙΣΤΕΩΣ, ΕΛΠΙΔΟΣ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗΣ
Συμεών τοῦ Μεταφραστοῦ
(σελίδες 497 - 514)
I. IRIARTE Regiae bibliothecae matritensis codices graeci mss.
(σελίδα 417)
Αγία Σοφία
και οι τρεις θυγατέρες της Πίστη, Ελπίδα και Αγάπη
Eις την Σοφίαν.
Eυφραίνεται νυν ως Δαβίδ ψάλλων λέγει,
Mήτηρ κατ’ ευχάς η Σοφία εν τέκνοις.
Eις την Πίστιν, Eλπίδα και Aγάπην.
Τῇ πρὸς σὲ πίστει Πίστις, Ἐλπίς, Ἀγάπη,
Αἱ τρεῖς, Τριάς, κλίνουσιν αὐχένας ξίφει.
Ἑβδομάτῃ δεκάτῃ Ἀγάπην τάμον, Ἐλπίδα, Πίστιν.
Миниатюра Минология Василия II. Константинополь. 985 г.
Ватиканская библиотека. Рим.
Μινιατούρα στό Μηνολόγιο τού Βασίλειου Β. τό ἔτος 985 μ.Χ.
στην Κωνσταντινούπολη.
Τώρα ευρίσκεται στην Βιβλιοθήκη του Βατικανού. Ρώμη.
(мцц. Вера, Надежда, Любовь и София).
Фреска Около 1318 г.
церкви Благовещения. Грачаница. Косово. Сербия.
Το Μαρτύριο τών Αγίων Πίστεως, Ελπίδος, Αγάπης και Σοφίας.
Τοιχογραφία (Fresco) περίπου το έτος 1318 μ.Χ.
στόν Ιερό Ναό τού Ευαγγελισμού τής Θεοτόκου
τής Ιεράς Μονής Γρατσάνιτσα. Κοσσυφοπέδιο. Σερβία
Τοιχογραφία (Fresco) τοῦ ἔτους 1547 μ.Χ. στην Ιερά Μονή Διονυσίου Αγίου Όρους
έργο τού Τζώρτζη (Ζώρζης) Fuca.
Ιερά Λείψανα
Απότμημα του Ιερού Λειψάνου της Αγίας Σοφίας
βρίσκεται στη Μονή Αγίου Νικολάου Καλτεζών Αρκαδίας.
Εκκλησία Αγίου Τροφίμου. Η σαρκοφάγος του ψαμμίτη του XIV αιώνα, η οποία πριν από την Επανάσταση φυλάσσονται τα λείψανα των Αγίων. Σόφια και τις κόρες της. Από το 1938, περιέχει ένα από τα δύο σωματίδια του λειψάνου του Αγίου Σόφια, έφερε από τη Ρώμη κατά το ίδιο έτος. Πάνω από τη σαρκοφάγο που βρίσκεται γλυπτική (αριστερά προς τα δεξιά): St. Christopher ο Μάρτυρας, Αγ. Μαρτύρων Πίστη, Ελπίδα, Αγάπη και Σοφία, Επίσκοπος Remigius, ο ιδρυτής της μονής.
Ἦχος δ’. Ταχὺ προκατάλαβε.
Σοφία ἐκθρέψασα, κατὰ τὴν κλῆσιν σεμνή, τᾶς τρεῖς θυγατέρας σου, ταύτας προσάγεις Χριστῷ, ἀθλήσεως σκάμασιν ὅθεν τῆς ἄνω δόξης, σὺν αὐταὶς κοινωνοῦσα, πρέσβευε τῷ Σωτήρι, καλλιμάρτυς Σοφία, δοῦναι τοὶς σὲ τιμώσι, χάριν καὶ ἔλεος.
Ἕτερον Ἀπολυτίκιον
Χαίρει ἔχουσα ἡ Ἐκκλησία, σὲ καὶ τέκνα σου καύχημα θεῖον, καὶ γηθοσύνως εὐφημεῖ σε κραυγάζουσα. Σύ μου ὑπάρχεις τὸ καύχημα, καὶ τῶν σῶν τέκνων τὰ πάντιμα λείψανα, μάρτυρες ἔνδοξοι, Σοφία, Πίστις, Ἐλπὶς καὶ Ἀγάπη, Χριστῷ τῷ Θεῷ πρεσβεύσατε σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.
Ἕτερον Ἀπολυτίκιον
Ὡς ἐλαία κατάκαρπος ἀνεβλάστησας ἐν ταῖς αὐλαῖς τοῦ Κυρίου, Σοφία μάρτυς σεμνὴ καὶ προσήγαγες Χριστῷ καρπὸν ἡδύτατον τοὺς τῆς νηδύος σου βλαστούς, δι' ἀγώνων εὐαγῶν, Ἀγάπην τε καὶ Ἐλπίδα σὺν τῇ θεόφρονι Πίστει· μεθ' ὧν δυσώπει ὑπὲρ πάντων ἡμῶν.
Ἕτερον Ἀπολυτίκιον
Ἦχος πλ. α’. Τὸν συνάναρχον Λόγον.
᾿Εν ταῖς μάρτυσι λάμπεις Σοφία ἔνδοξε, καὶ στεφάνοις τῆς νίκης περικοσμεῖσαι λαμπροῖς· δι᾿ ὃ ἐν ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς εὐφημοῦμέν σε, ὅτι θυγάτρια σεμνὰ τῷ μαρτυρίῳ ὁδηγεῖς, ᾿Αγάπην Πίστιν ᾿Ελπίδα· μεθ᾿ ὧν μὴ παύσῃ πρεσβεύειν, ἐλεηθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.
Κάθισμα
Ἦχος πλ. δ’. Τὴν Σοφίαν καὶ Λόγον.
Τὰς ψυχὰς δεσμευθεῖσαι πόθω Χριστοῦ, τῶν φθαρτῶν καὶ προσκαίρων τὴν καλλονήν, ἐν λήθῃ παρεδραμετε, ὡς τοῦ Λόγου μαθήτριαι, ἀσκητικῶς τὸ πρῶτον, τὰ πάθη νεκρώσασαι, καὶ ἀλγειναὶς βασάνοις, στερρῶς ἐναθλήσασαι, ὅθεν ὁ Δεσπότης, τῆς διπλῆς μαρτυρίας, στεφάνους ἐδωρήσατο, καὶ νυμφῶνος ἠξίωσε, Παμμακάριστοι Μάρτυρες, πρεσβεύσατε Χριστῷ τῶ Θεῷ, τῶν πταισμάτων ἄφεσιν δωρήσασθαι, τοὶς ἑορτάζουσι πόθω, τὴν ἁγίαν μνήμην ὑμῶν.
Ἦχος α’. Χορὸς ἀγγελικὸς.
Σοφίας τῆς σεμνῆς, ἱερώτατοι κλάδοι, ἡ Πίστις καὶ Ἐλπίς, καὶ Ἀγάπη δειχθεῖσαι, σοφίαν ἀπεμώραναν, τῶν Ἑλλήνων ἐν χάριτι, καὶ ἀθλήσασαι, καὶ νικηφόροι φανεῖσαι, στέφος ἄφθαρτον, παρὰ τοῦ πάντων Δεσπότου, Χριστοῦ ἀνεδήσαντο.
Ὁ Οἶκος
Ὅτε εἰς πάντα τὰ πέρατα, τὸ ἀθέμιτον ἐξελήλυθε πρόσταγμα, θύειν εἰδώλοις καὶ σπένδεσθαι, καὶ βωμοὺς δαιμόνων, καὶ ναοὺς εὐτρεπίζεσθαι, πρὸς ἀνθρώπων ἀπώλειαν, τότε αἱ πανεύφημοι καὶ καλλιπάρθενοι, ὡς ἀστέρες ἐξέλαμψαν, ζόφον ἀθεϊας καὶ ἀγνωσίας ἐλαύνουσαι, καὶ φέγγος εὐσεβείας ἐν ταῖς καρδίαις τῶν πιστῶν ὑπανάπτουσαι, τρανῶς ἀνεβόων, Θεὸς μέγιστός ἐστιν ὁ σταυρωθεὶς βουλήματι, καὶ ἀναστὰς τριήμερος, ἐν ὧ καὶ καυχώμεθα, ὅθεν καὶ ἐπαξίως, στέφος ἄφθαρτον παρὰ Χριστοῦ ἀνεδήσαντο.
Ἐξαποστειλάριον τῶν Ἁγίων
Ἦχος γ'
Ὁ οὐρανὸν τοῖς ἄστροις
Τῷ τῆς Τριάδος Κόραι, πυρούμεναι αἱ τρεῖς ζήλῳ, τῶν ἀρετῶν τῇ τριάδι, Ἐλπίδι, Πίστει, Ἀγάπῃ, προσκείμεναι ὁμωνύμως, ἠλόγησαν τῶν βασάνων.
ΑΠΟ ΤΟ ΡΩΣΙΚΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ
(μετάφραση Google)
Τα βάσανα των αγίων μαρτύρων Πίστης, Ελπίδας και Αγάπης, και της μητέρας τους Σοφίας
Εορτάζεται στις 17 Σεπτεμβρίου
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Αδριανού, ζούσε στη Ρώμη μια χήρα ιταλικής καταγωγής, η Σοφία, που σημαίνει «σοφία». Ήταν Χριστιανή και, πιστή στο όνομά της, ζούσε μια συνετή ζωή — τη σοφία που επαινεί ο Απόστολος Ιάκωβος, ο οποίος λέει: «Η σοφία που είναι από πάνω πρώτα είναι καθαρή, έπειτα ειρηνική, γλυκιά, εύκολη στην ικεσία, γεμάτη έλεος και καλούς καρπούς» ( Ιάκωβος 3:17 ) . Αυτή η σοφότατη Σοφία, ζώντας σε έναν ενάρετο γάμο, γέννησε τρεις κόρες, τις οποίες ονόμασε από τις τρεις χριστιανικές αρετές: την πρώτη ονόμασε Πίστη, τη δεύτερη Ελπίδα και την τρίτη Αγάπη. Και τι άλλο θα μπορούσε να προέλθει από τη χριστιανική σοφία παρά αρετές που ευαρεστούν τον Θεό; Λίγο μετά τη γέννηση της τρίτης κόρης της, η Σοφία έχασε τον σύζυγό της. Έχοντας μείνει χήρα, συνέχισε να ζει ευσεβώς, ευχαριστώντας τον Θεό με προσευχή, νηστεία και ελεημοσύνη. Ανέθρεψε τις κόρες της όπως μπορεί μια σοφή μητέρα: προσπάθησε να τις διδάξει να εκδηλώνουν στη ζωή εκείνες τις χριστιανικές αρετές των οποίων τα ονόματα έφεραν.
Καθώς τα παιδιά μεγάλωναν, μεγάλωναν και οι αρετές τους. Ήταν ήδη πολύ καλά καταρτισμένα στα προφητικά και αποστολικά βιβλία, συνηθισμένα να ακολουθούν τις διδασκαλίες των δασκάλων τους, ασχολούνταν επιμελώς με την ανάγνωση και ήταν ζηλωτές στην προσευχή και στις οικιακές δουλειές. Υπακούοντας στην αγία και θεόσοφη μητέρα τους, διαπρέπουν σε όλα και ανεβαίνουν δυναμικά. Και επειδή ήταν εξαιρετικά όμορφα και συνετά, όλοι σύντομα άρχισαν να τα προσέχουν.
Η φήμη της σοφίας και της ομορφιάς τους διαδόθηκε σε όλη τη Ρώμη. Ο Αντίοχος, ο κυβερνήτης της επαρχίας, άκουσε γι' αυτούς και επιθύμησε να τους δει. Μόλις τους είδε, πείστηκε αμέσως ότι ήταν Χριστιανοί, διότι δεν ήθελαν να κρύψουν την πίστη τους στον Χριστό, δεν αμφέβαλλαν για την ελπίδα τους σε Αυτόν και δεν εξασθένησαν στην αγάπη τους γι' Αυτόν. Αντίθετα, δόξασαν ανοιχτά τον Χριστό τον Κύριο μπροστά σε όλους, αποστρέφοντας τα αποτρόπαια ειδωλολατρικά είδωλα.
Ο Αντίοχος ανέφερε όλα αυτά στον βασιλιά Αδριανό, ο οποίος έστειλε αμέσως τους υπηρέτες του να του φέρουν τις κοπέλες. Εκτελώντας την εντολή του βασιλιά, οι υπηρέτες πήγαν στο σπίτι της Σοφίας και όταν έφτασαν, τη βρήκαν απασχολημένη να διδάσκει τις κόρες της. Οι υπηρέτες την ενημέρωσαν ότι ο βασιλιάς καλούσε αυτήν και τις κόρες της. Κατανοώντας τον σκοπό του βασιλιά που τις κάλεσε, όλοι στράφηκαν στον Θεό με την ακόλουθη προσευχή:
– Παντοδύναμε Θεέ, κάνε μας σύμφωνα με το άγιο θέλημά Σου· μην μας εγκαταλείψεις, αλλά στείλε μας την αγία Σου βοήθεια, ώστε οι καρδιές μας να μην φοβούνται τον υπερήφανο βασανιστή, ώστε να μην φοβόμαστε τα τρομερά του βασανιστήρια και να μην τρομοκρατούμαστε από τον θάνατο· τίποτα να μην μας αποσπάσει από Σένα, τον Θεό μας.
Αφού προσευχήθηκαν και υποκλίθηκαν στον Κύριο Θεό, και οι τέσσερις - μητέρα και κόρες - κρατήθηκαν χέρι-χέρι σαν υφαντό στεφάνι και πήγαν στον βασιλιά. Συχνά κοιτάζοντας ψηλά στον ουρανό, με εγκάρδιους στεναγμούς και μυστική προσευχή, εμπιστεύτηκαν τον εαυτό τους στη βοήθεια Εκείνου που μας πρόσταξε να μην φοβόμαστε «τους θανατωτές το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή» ( Ματθαίος 10:28 ). Όταν πλησίασαν στο βασιλικό παλάτι, έκαναν τον σταυρό τους λέγοντας:
– Βοήθησέ μας, Θεέ, Σωτήρα μας, για να δοξάσουμε το άγιο Όνομά Σου.
Οδηγήθηκαν στο παλάτι και στάθηκαν μπροστά στον βασιλιά, ο οποίος καθόταν περήφανα στο θρόνο του. Μόλις είδαν τον βασιλιά, του απέδωσαν την πρέπουσα τιμή, αλλά στάθηκαν μπροστά του χωρίς κανένα φόβο, χωρίς καμία αλλαγή στις εκφράσεις τους, με θάρρος στην καρδιά τους, και κοίταξαν όλους με χαρούμενα μάτια, σαν να τους είχαν καλέσει σε συμπόσιο. Με τέτοια χαρά εμφανίστηκαν μπροστά στον βασιλιά για να βασανιστούν για τον Κύριό τους.
Βλέποντας τα ευγενή, λαμπερά και ατρόμητα πρόσωπά τους, ο βασιλιάς άρχισε να ρωτάει για την καταγωγή τους, τα ονόματά τους και την πίστη τους. Όντας σοφή, η μητέρα απάντησε τόσο σοφά που όλοι οι παρόντες, ακούγοντας τις απαντήσεις της, θαύμασαν την ευφυΐα της. Αφού ανέφερε για λίγο την καταγωγή και το όνομά της, η Σοφία άρχισε να μιλάει για τον Χριστό, του οποίου την καταγωγή κανείς δεν μπορεί να εξηγήσει , αλλά το όνομα του οποίου κάθε γενιά πρέπει να λατρεύει . Ομολόγησε ανοιχτά την πίστη της στον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού, και, αποκαλώντας τον εαυτό της δούλο Του, δόξασε το όνομά Του.
«Είμαι Χριστιανή», είπε, «αυτό είναι το πολύτιμο όνομα για το οποίο μπορώ να καυχηθώ».
Ταυτόχρονα, είπε ότι αρραβώνιασε και τις κόρες της με τον Χριστό, ώστε να διατηρήσουν την άφθαρτη αγνότητά τους για τον άφθαρτο Νυμφίο - τον Υιό του Θεού.
Τότε ο βασιλιάς, βλέποντας μια τόσο σοφή γυναίκα μπροστά του, αλλά μη θέλοντας να εμπλακεί σε μια μακρά συζήτηση μαζί της ή να την κρίνει, ανέβαλε το θέμα για άλλη φορά. Έστειλε τη Σοφία και τις κόρες της σε μια ευγενή γυναίκα ονόματι Παλλαδία, δίνοντάς της εντολή να τις προσέχει και να τις παρουσιάσει σε αυτόν για κρίση σε τρεις ημέρες.
Ζώντας στο σπίτι της Παλλαδίας και έχοντας πολύ χρόνο στη διάθεσή της για να διδάσκει τις κόρες της, η Σοφία τις ενίσχυε στην πίστη μέρα και νύχτα, διδάσκοντάς τες με λόγια εμπνευσμένα από τον Θεό.
«Αγαπημένες μου κόρες», είπε, «τώρα είναι η ώρα του αγώνα σας, τώρα είναι η ημέρα των αρραβώνων σας με τον αθάνατο Νυμφίο. Τώρα, σύμφωνα με τα ονόματά σας, πρέπει να επιδείξετε σταθερή πίστη, ακλόνητη ελπίδα, ειλικρινή και αιώνια αγάπη. Η ώρα του θριάμβου σας έφτασε, όταν με το στέμμα του μαρτυρίου θα στεφανωθείτε με τον πιο αγαπημένο σας Νυμφίο και με μεγάλη χαρά θα εισέλθετε στο λαμπερό του θάλαμο. Κόρες μου, για χάρη αυτής της τιμής του Χριστού, μην λυπάστε τη νεανική σας σάρκα· μην λυπάστε την ομορφιά και τη νεότητά σας· για χάρη Εκείνου που είναι πιο όμορφος σε ομορφιά από τους γιους των ανθρώπων, και για χάρη της αιώνιας ζωής, μην θρηνείτε για την απώλεια αυτής της προσωρινής ζωής. Διότι ο ουράνιος Αγαπημένος σας, ο Ιησούς Χριστός, είναι η αιώνια υγεία, η άφατη ομορφιά και η ζωή χωρίς τέλος. Και όταν τα σώματά σας βασανίζονται μέχρι θανάτου για χάρη Του, θα τα ντύσει με αφθαρσία και θα κάνει τις πληγές σας τόσο λαμπερές όσο τα αστέρια στον ουρανό. Όταν η ομορφιά σας αφαιρεθεί από εσάς μέσω των παθημάτων γι' Αυτόν, θα σας στολίσει με ουράνια ομορφιά, τέτοια που κανένα ανθρώπινο μάτι δεν έχει δει ποτέ. Και όταν είστε Στερημένοι από αυτή την πρόσκαιρη ζωή, έχοντας θυσιάσει τις ψυχές σας για τον Κύριό σας, θα σας ανταμείψει με αιώνια ζωή, στην οποία θα σας δοξάσει για πάντα ενώπιον του ουράνιου Πατέρα Του και ενώπιον των αγίων αγγέλων Του, και όλες οι ουράνιες δυνάμεις θα σας αποκαλέσουν νύφες και ομολογήτριες του Χριστού. Όλοι οι άγιοι θα σας υμνήσουν, οι φρόνιμες παρθένες θα χαρούν για εσάς και θα σας δεχτούν στην κοινωνία τους. Αγαπητές μου κόρες! Μην αφήσετε τον εαυτό σας να παρασυρθεί από τα χάρες του εχθρού: γιατί, όπως πιστεύω, ο βασιλιάς θα σας χάδια αφθονεί και θα σας υποσχεθεί μεγάλα δώρα, προσφέροντάς σας δόξα, πλούτο και τιμή, όλη την ομορφιά και τη γλυκύτητα αυτού του φθαρτού και μάταιου κόσμου. Αλλά μην επιθυμείτε τίποτα τέτοιο, γιατί όλα αυτά εξαφανίζονται σαν καπνός, σκορπίζονται σαν σκόνη από τον άνεμο, και σαν λουλούδι και χόρτο μαραίνονται και επιστρέφουν στη γη. Μην φοβάστε όταν δείτε άγρια βασανιστήρια, γιατί αφού υποφέρετε λίγο, θα νικήσετε τον εχθρό και θα θριαμβεύσετε για πάντα. Πιστεύω στον Θεό μου Ιησού Χριστό, πιστεύω ότι δεν θα σας εγκαταλείψει που υποφέρετε στο όνομά Του, γιατί ο ίδιος είπε: «Μπορεί μια γυναίκα να ξεχάσει το θηλάζον παιδί της, ώστε να μην έχει;» «Ελεος προς τον γιο της κοιλιάς της; Κι αν ξεχάσει, εγώ δεν θα σε ξεχάσω» ( Ησαΐας 49:15).), Θα παραμένει μαζί σας συνεχώς σε όλα σας τα βασανιστήρια, κοιτάζοντας τα κατορθώματά σας, ενισχύοντας τις αδυναμίες σας και ετοιμάζοντας για εσάς ένα άφθαρτο στέμμα ως ανταμοιβή. Ω, όμορφες κόρες μου! Θυμηθείτε τις ασθένειές μου κατά τη γέννησή σας, θυμηθείτε τους κόπους μου με τους οποίους σας θήλασα, θυμηθείτε τα λόγια μου με τα οποία σας δίδαξα τον φόβο του Θεού και παρηγορήστε τη μητέρα σας στα γηρατειά της με την ευγενική και θαρραλέα ομολογία πίστης σας στον Χριστό. Θα είναι θρίαμβος και χαρά για μένα, τιμή και δόξα μεταξύ όλων των πιστών, αν θεωρηθώ άξια να ονομαστώ μητέρα μαρτύρων, αν δω την γενναία υπομονή σας για τον Χριστό, την ακλόνητη ομολογία του Αγίου Ονόματός Του και τον θάνατό σας για Αυτόν. Τότε η ψυχή μου θα αγαλλιάσει, και το πνεύμα μου θα αγαλλιάσει, και τα γηρατειά μου θα ενισχυθούν. Τότε κι εσείς θα είστε πραγματικά κόρες μου αν, έχοντας ακούσει τις οδηγίες της μητέρας σας, θα σταθείτε για τον Κύριό σας μέχρι αιματοχυσίας και θα πεθάνετε για Αυτόν με ζήλο.
Αφού άκουσαν με τρυφερότητα τη νουθεσία της μητέρας τους, οι κοπέλες ένιωσαν γλυκύτητα στην καρδιά τους και αγαλλίασαν πνευματικά, περιμένοντας την ώρα του μαρτυρίου τους σαν να ήταν η ώρα του γάμου τους. Διότι, όντας άγιοι κλάδοι από μια άγια ρίζα, επιθυμούσαν με όλη τους την ψυχή αυτό που τους είχε δώσει εντολή η σοφή μητέρα τους Σοφία. Έλαβαν όλα τα λόγια της στην καρδιά τους και προετοιμάστηκαν για το κατόρθωμα του μαρτυρίου, σαν να συγκεντρώνονταν σε ένα φωτεινό δωμάτιο, φυλάσσοντας τον εαυτό τους με πίστη, ενισχύοντας τον εαυτό τους με ελπίδα και ανάβοντας μέσα τους τη φωτιά της αγάπης για τον Κύριο. Ενθαρρύνοντας και ενδυναμώνοντας η μία την άλλη, υποσχέθηκαν στη μητέρα τους να εφαρμόσουν όλες τις ψυχοσωτήριες συμβουλές της με τη βοήθεια του Χριστού.
Όταν έφτασε η τρίτη μέρα, τους έφεραν ενώπιον του πονηρού βασιλιά για κρίση. Νομίζοντας ότι θα μπορούσαν εύκολα να υποκύψουν στα δελεαστικά του λόγια, ο βασιλιάς άρχισε να τους μιλάει:
«Παιδιά! Βλέποντας την ομορφιά σας και φειδόμενοι στη νεότητά σας, σας συμβουλεύω ως πατέρας: λατρεύετε τους θεούς, τους άρχοντες του σύμπαντος· και αν με ακούσετε και κάνετε ό,τι σας προστάζω, τότε θα σας αποκαλέσω παιδιά μου. Θα καλέσω τους αρχηγούς, τους κυβερνήτες και όλους τους συμβούλους μου, και ενώπιόν τους θα σας ανακηρύξω κόρες μου, και θα απολαύσετε τον έπαινο και την τιμή όλων. Αλλά αν δεν ακούσετε και δεν εκπληρώσετε την εντολή μου, τότε θα προκαλέσετε μεγάλο κακό στον εαυτό σας, και θα θρηνήσετε τη μητέρα σας στα γηρατειά, και εσείς οι ίδιοι θα χαθείτε σε μια εποχή που θα μπορούσατε να απολαύσετε περισσότερο, ζώντας ξέγνοιαστα και χαρούμενα. Γιατί θα σας καταδικάσω σε σκληρό θάνατο, και, αφού συντρίψω τα μέλη του σώματός σας, θα τα πετάξω να τα καταβροχθίσουν σκύλοι, και θα σας ποδοπατήσουν όλοι. Λοιπόν, για το καλό σας, ακούστε με: γιατί σας αγαπώ και όχι μόνο δεν θέλω να καταστρέψω την ομορφιά σας και να σας στερήσω αυτή τη ζωή, αλλά θα ήθελα να γίνω πατέρας σας.»
Αλλ’ οι άγιες παρθένες του απάντησαν με μία φωνή και με μία συμφωνία:
«Ο Πατέρας μας είναι ο Θεός, που κατοικεί στους ουρανούς. Αυτός φροντίζει για εμάς και τις ζωές μας και ελεεί τις ψυχές μας. Επιθυμούμε να μας αγαπάει και να ονομαζόμαστε αληθινά παιδιά Του. Λατρεύοντάς Τον και τηρώντας τις εντολές και τις εντολές Του, φτύνουμε στους θεούς σας και δεν φοβόμαστε καμία απειλή από εσάς, γιατί δεν επιθυμούμε τίποτα περισσότερο από το να υποφέρουμε και να υπομένουμε πικρά βάσανα για χάρη του γλυκύτατου Ιησού Χριστού, του Θεού μας».
Αφού άκουσε αυτή την απάντηση από αυτούς, ο βασιλιάς ρώτησε τη μητέρα Σοφία ποια ήταν τα ονόματα των κορών της και πόσο χρονών ήταν.
Η Αγία Σοφία απάντησε:
– Η πρώτη μου κόρη ονομάζεται Βέρα και είναι δώδεκα ετών. Η δεύτερη είναι η Ναντέζντα, η οποία είναι δέκα ετών, και η τρίτη είναι η Λιούμποφ, η οποία είναι μόλις εννέα ετών.
Ο Τσάρος έμεινε έκπληκτος που, σε τόσο νεαρή ηλικία, είχαν το θάρρος και την ευφυΐα να του απαντήσουν με τέτοιο τρόπο. Άρχισε να τους παροτρύνει τον καθένα να διαπράξει ξανά την ανομία του, στρέφοντας πρώτα στη μεγαλύτερη αδερφή του, τη Βέρα, λέγοντας:
– Κάντε μια θυσία στη μεγάλη θεά Άρτεμη.
Αλλά η Βέρα αρνήθηκε. Τότε ο βασιλιάς διέταξε να την ξεγυμνώσουν και να την ξυλοκοπήσουν. Οι βασανιστές, χτυπώντας την χωρίς έλεος, είπαν:
– Αφιερώστε (κάντε θυσία) στη μεγάλη θεά Άρτεμη.
Αλλά υπέμεινε σιωπηλά το μαρτύριο, σαν τα χτυπήματα να μην δέχονταν το δικό της σώμα, αλλά κάποιου άλλου. Μη έχοντας καταφέρει τίποτα, ο βασανιστής διέταξε να της κόψουν τις παρθενικές θηλές. Αλλά αντί για αίμα, έτρεχε γάλα από τις πληγές. Όλοι όσοι είδαν τα βασανιστήρια της Βέρα θαύμασαν αυτό το θαύμα και την υπομονή του μάρτυρα. Και, κουνώντας τα κεφάλια τους, επιτίμησαν κρυφά τον βασιλιά για την τρέλα και τη σκληρότητά του, λέγοντας:
«Τι αμαρτία έχει διαπράξει αυτή η όμορφη κοπέλα, και γιατί υποφέρει τόσο πολύ; Αλίμονο στην τρέλα του βασιλιά και στην ωμή σκληρότητά του, που καταστρέφει απάνθρωπα όχι μόνο τους ηλικιωμένους αλλά και τα μικρά παιδιά.»
Μετά από αυτό, έφεραν μια σιδερένια σχάρα και την τοποθέτησαν πάνω σε δυνατή φωτιά. Όταν έλαμψε σαν αναμμένο κάρβουνο και έβγαλαν σπίθες από αυτήν, η αγία κόρη Βέρα τοποθετήθηκε πάνω της. Ξάπλωσε πάνω σε αυτήν τη σχάρα για δύο ώρες, φωνάζοντας στον Κύριό της, και δεν κάηκε καθόλου, κάτι που εξέπληξε τους πάντες. Στη συνέχεια, την τοποθέτησαν σε ένα καζάνι που είχε τοποθετηθεί πάνω από φωτιά και το γέμισαν με βραστή πίσσα και λάδι, αλλά παρέμεινε άτρωτη. Καθισμένη εκεί, σαν σε δροσερό νερό, έψαλλε ύμνους στον Θεό. Ο βασανιστής, μη ξέροντας τι άλλο να κάνει μαζί της, πώς θα μπορούσε να την απομακρύνει από τη χριστιανική πίστη, την καταδίκασε σε αποκεφαλισμό με σπαθί.
Ακούγοντας αυτή την πρόταση, η Αγία Βέρα γέμισε χαρά και είπε στη μητέρα της:
– Προσευχήσου για μένα, μητέρα μου, για να ολοκληρώσω το ταξίδι μου, να φτάσω στο επιθυμητό τέλος, να δω τον αγαπημένο μου Κύριο και Σωτήρα και να απολαύσω τη θέα της Θεότητάς Του.
Και είπε στις αδερφές της:
«Μνήσθητε, αγαπητές μου αδελφές, στις οποίες δώσαμε τον όρκο μας, στις οποίες αρραβωνιαστήκαμε· γνωρίζετε ότι είμαστε σφραγισμένοι με τον ιερό σταυρό του Κυρίου μας και πρέπει να Τον υπηρετούμε για πάντα· γι' αυτό, ας υπομείνουμε μέχρι τέλους. Η ίδια μητέρα μας γέννησε, η ίδια μας μεγάλωσε και μας δίδαξε, γι' αυτό πρέπει να δεχτούμε το ίδιο τέλος· ως αδελφές από την ίδια μήτρα, πρέπει να έχουμε ένα θέλημα. Ας είμαι παράδειγμα για εσάς, ώστε κι εσείς να με ακολουθήσετε στον Νυμφίο μας που μας καλεί».
Μετά από αυτό, φίλησε τη μητέρα της, έπειτα, αγκαλιάζοντας τις αδελφές της, τις φίλησε κι αυτές και έπεσε θύμα του σπαθιού. Η μητέρα, ωστόσο, δεν θρηνούσε καθόλου για την κόρη της, γιατί η αγάπη της για τον Θεό υπερνίκησε την εγκάρδια θλίψη και τη μητρική οίκτο για τα παιδιά της. Μόνο στενοχωριόταν και ανησυχούσε μήπως κάποια από τις κόρες της τρομοκρατηθεί από τα βασανιστήρια και απομακρυνθεί από τον Κύριό της.
Και είπε στη Βέρα:
«Σε γέννησα, κόρη μου, και για χάρη σου υπέφερα πόνους. Εσύ όμως μου ανταποδίδεις με αγαθότητα, πεθαίνοντας για το όνομα του Χριστού και χύνοντας γι' Αυτόν το ίδιο αίμα που έλαβες στην κοιλιά μου. Πήγαινε σε Αυτόν, αγαπητή μου, και, βαμμένη με το αίμα σου, σαν ντυμένη στα πορφυρά, στάσου όμορφη μπροστά στα μάτια του Νυμφίου σου. Θυμήσου την φτωχή μητέρα σου μπροστά Του, και προσευχήσου σε Αυτόν για τις αδελφές σου, για να τις ενισχύσει στην ίδια υπομονή που δείχνεις εσύ».
Μετά από αυτό, η σεβάσμια κεφαλή της Αγίας Βέρας αποκεφαλίστηκε και εκείνη αναχώρησε προς την Κεφαλή της, τον Χριστό τον Θεό μας. Η μητέρα της, αγκαλιάζοντας το πολύπαθο σώμα της και φιλώντας το, αγαλλίασε και δόξασε τον Χριστό τον Θεό μας, ο οποίος είχε υποδεχθεί την κόρη της Βέρα στην ουράνια κατοικία Του.
Τότε ο ασεβής βασιλιάς έβαλε μπροστά του την άλλη αδερφή του, τη Ναντέζντα, και της είπε:
«Αγαπητό μου παιδί! Άκουσε τη συμβουλή μου—το λέω αυτό με την ίδια αγάπη που έχεις για έναν πατέρα—λατρέψε τη μεγάλη Άρτεμη, για να μην χαθείς κι εσύ όπως η μεγαλύτερη αδερφή σου. Είδες τα τρομερά της μαρτύρια, είδες τον οδυνηρό θάνατό της· θα ήθελες πραγματικά να υποφέρεις το ίδιο; Πίστεψέ με, παιδί μου, λυπάμαι τη νεότητά σου· αν είχες ακούσει την εντολή μου, θα σε είχα διεκδικήσει ως κόρη μου.»
Η Αγία Ναδέζντα απάντησε:
«Τσάρε! Δεν είμαι η αδερφή εκείνου που σκότωσες; Δεν γεννήθηκα από την ίδια μητέρα; Δεν τρέφθηκα με το ίδιο γάλα και δεν έλαβα το ίδιο βάπτισμα με την αγία μου αδερφή; Μεγάλωσα μαζί της και από τα ίδια βιβλία και από την ίδια μητρική διδασκαλία έμαθα να γνωρίζω τον Θεό και τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, να πιστεύω σε Αυτόν και να λατρεύω μόνο Αυτόν. Μη νομίζεις, Τσάρε, ότι ενεργώ και σκέφτομαι διαφορετικά ή ότι επιθυμώ κάτι άλλο από το ίδιο με την αδερφή μου Βέρα. Όχι, θέλω να ακολουθήσω τα βήματά της. Μην καθυστερείς και μην προσπαθείς να με αποτρέψεις με πολλά λόγια, αλλά μάλλον να ασχοληθείς με την υπόθεση και θα δεις ότι είμαι ομόφωνη με την αδερφή μου».
Αφού άκουσε αυτή την απάντηση, ο βασιλιάς την παρέδωσε σε βασανιστήρια.
Αφού την έγδυσαν, όπως η Βέρα, οι υπηρέτες του Τσάρου την ξυλοκόπησαν για πολλή ώρα χωρίς έλεος - μέχρι που κουράστηκαν. Αλλά εκείνη παρέμεινε σιωπηλή, σαν να μην ένιωθε καθόλου πόνο, και κοίταζε μόνο τη μητέρα της, την ευλογημένη Σοφία, η οποία στεκόταν εκεί, παρακολουθώντας με θάρρος τα βάσανα της κόρης της και προσευχόμενη στον Θεό να της χαρίσει δυνατή υπομονή.
Με εντολή του άνομου βασιλιά, η Αγία Ναδεζντά ρίχτηκε στη φωτιά και, παραμένοντας αλώβητη όπως οι τρεις νέοι, δόξασε τον Θεό. Στη συνέχεια, κρεμάστηκε και κατασπαράστηκε με σιδερένια νύχια. Το σώμα της έγινε κομμάτια και το αίμα έτρεχε άφθονο, αλλά μια θαυμαστή ευωδία αναδυόταν από τις πληγές, και ένα χαμόγελο στόλιζε το πρόσωπό της, λαμπερό και λαμπερό με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Η Αγία Ναδεζντά ντρόπιασε περαιτέρω τον βασανιστή της που δεν μπόρεσε να ξεπεράσει την υπομονή ενός τόσο νεαρού κοριτσιού.
«Ο Χριστός είναι η βοήθειά μου», είπε, «και όχι μόνο δεν φοβάμαι τα βάσανα, αλλά τα επιθυμώ σαν τη γλυκύτητα του παραδείσου: τόσο γλυκά είναι τα βάσανα για τον Χριστό σε μένα. Αλλά για σένα, βασανιστή, περιμένει βάσανα στη πύρινη Γέεννα, μαζί με τους δαίμονες που εσύ θεωρείς θεούς».
Αυτή η ομιλία εξόργισε ακόμη περισσότερο τον βασανιστή, και διέταξε να γεμίσουν ένα καζάνι με ρητίνη και λάδι, να το βάλουν φωτιά και να ρίξουν μέσα τον άγιο. Αλλά όταν επρόκειτο να ρίξουν τον άγιο στο καζάνι που έβραζε, αυτό έλιωσε αμέσως σαν κερί, και η ρητίνη και το λάδι χύθηκαν, καίγοντας όλους γύρω. Έτσι η θαυματουργή δύναμη του Θεού δεν εγκατέλειψε την Αγία Ναδέζντα.
Ο υπερήφανος βασανιστής, βλέποντας όλα αυτά, δεν ήθελε να γνωρίσει τον αληθινό Θεό, γιατί η καρδιά του ήταν σκοτισμένη από δαιμονική πλάνη και ολέθρια πλάνη. Αλλά, χλευασμένος από το νεαρό κορίτσι, ένιωσε μεγάλη ντροπή. Μη θέλοντας να υπομείνει άλλο τέτοια ντροπή, τελικά καταδίκασε την αγία σε αποκεφαλισμό με σπαθί. Το κορίτσι, ακούγοντας για το πλησιάζον τέλος της, πλησίασε με χαρά τη μητέρα της και είπε:
- Μητέρα μου! Είθε η ειρήνη να είναι μαζί σου, να είσαι υγιής και να θυμάσαι την κόρη σου.
Η μητέρα, αγκαλιάζοντάς την, τη φίλησε λέγοντάς της:
«Κόρη μου Ναντέζντα! Ευλογημένη είσαι από τον Κύριο τον Ύψιστο Θεό που εμπιστεύτηκες σε Αυτόν και για χάρη Του δεν λυπήθηκες την έκχυση του αίματός σου. Πήγαινε στην αδερφή σου Πίστη και στάσου μαζί της ενώπιον της Αγαπημένης σου.»
Η Ναντέζντα φίλησε επίσης την αδερφή της Λιούμποφ, η οποία την κοίταζε να υποφέρει, και της είπε:
- Μην μένεις κι εσύ εδώ, αδελφή, ας σταθούμε μαζί μπροστά στην Αγία Τριάδα.
Αφού είπε αυτά, πλησίασε το άψυχο σώμα της αδελφής της Βέρας και, αγκαλιάζοντάς το με αγάπη, ήθελε να κλάψει, από τη φυσική συμπόνια της ανθρώπινης φύσης, αλλά από αγάπη για τον Χριστό, μετέτρεψε τα δάκρυά της σε χαρά. Μετά από αυτό, σκύβοντας το κεφάλι της, η Αγία Ναδέζντα αποκεφαλίστηκε με σπαθί.
Παίρνοντας το σώμα της, η μητέρα δόξασε τον Θεό, αγαλλιάζοντας για το θάρρος των θυγατέρων της, και ενθάρρυνε τη μικρότερη κόρη της στην ίδια υπομονή με τα γλυκά της λόγια και τις σοφές νουθεσίες της.
Ο βασανιστής κάλεσε την τρίτη παρθένα, την Αγάπη, και προσπάθησε να την πείσει, όπως και τις δύο πρώτες αδερφές, να εγκαταλείψει τον Εσταυρωμένο και να προσκυνήσει την Άρτεμη. Αλλά οι προσπάθειες του απατεώνα ήταν μάταιες. Γιατί ποιος θα μπορούσε να υποφέρει τόσο ακλόνητα για τον αγαπημένο της Κύριό της αν όχι η Αγάπη, όπως λέει η Γραφή: «Η αγάπη είναι δυνατή σαν τον θάνατο... Πολλά νερά δεν μπορούν να σβήσουν την αγάπη, ούτε οι πλημμύρες μπορούν να την πνίξουν» ( Άσμα Ασμάτων 8:6-7 ).
Η φωτιά της αγάπης για τον Θεό σε αυτή τη νεαρή γυναίκα δεν έσβησε από τα πολλά νερά των κοσμικών πειρασμών, ούτε πνίγηκαν τα ποτάμια των θλίψεων και των παθημάτων. Η μεγάλη της αγάπη ήταν ιδιαίτερα εμφανής από το γεγονός ότι ήταν έτοιμη να θυσιάσει τη ζωή της για τον Αγαπημένο της, τον Κύριο Ιησού Χριστό, και δεν υπάρχει μεγαλύτερη αγάπη από το να θυσιάσει κανείς τη ζωή του για τους φίλους του ( Ιωάννης 15:13 ).
Ο βασανιστής, βλέποντας ότι τίποτα δεν μπορούσε να γίνει με τα χάδια, αποφάσισε να υποβάλει την Αγάπη σε βασανιστήρια, σκεπτόμενος να την αποσπάσει από την αγάπη της για τον Χριστό με διάφορα βασανιστήρια, αλλά εκείνη απάντησε, σύμφωνα με τον Απόστολο:
– «Τις θέλει ημάς χωρίσει από της αγάπης του Χριστού; Θλίψις ή στενοχώρια ή διωγμός ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;» ( Ρωμ. 8:35 ).
Ο βασανιστής διέταξε να την τεντώσουν πάνω στον τροχό και να την χτυπήσουν με ένα ραβδί. Την τέντωσαν τόσο πολύ που τα άκρα της χωρίστηκαν από τις αρθρώσεις τους, και όταν τη χτύπησε με το ραβδί, γέμισε με αίμα σαν μωβ, το οποίο μούσκεψε τη γη, σαν από βροχή.
Τότε ο φούρνος άναψε. Δείχνοντας τον, ο βασανιστής είπε στον άγιο:
«Κόρη! Πες μου μόνο ότι η θεά Άρτεμις είναι σπουδαία και θα σε αφήσω να φύγεις. Αν δεν το κάνεις, θα καείς τώρα σε αυτό το φλεγόμενο καμίνι.»
Αλλά ο άγιος απάντησε:
- Μέγας ο Θεός μου Ιησούς Χριστός, αλλά η Άρτεμις και εσύ θα χαθείτε μαζί της!
Ο βασανιστής, εξοργισμένος από αυτά τα λόγια, διέταξε τους παρόντες να την ρίξουν αμέσως στο καμίνι.
Αλλά η αγία, χωρίς να περιμένει κανέναν να την ρίξει στο καμίνι, έσπευσε να μπει η ίδια μέσα σε αυτό και, αλώβητη, περπάτησε γύρω από τη μέση του, σαν σε δροσερό μέρος, τραγουδώντας και ευλογώντας τον Θεό, και χάρηκε.
Ταυτόχρονα, φλόγες πετάχτηκαν έξω από το καμίνι πάνω στους άπιστους που το περιέβαλαν, και μερικοί κάηκαν σε στάχτη, ενώ άλλοι κάηκαν και, φτάνοντας στον βασιλιά, τον έκαψαν κι αυτόν, έτσι ώστε να φύγει μακριά.
Μέσα σε εκείνο το καμίνι, άλλα λαμπερά πρόσωπα ήταν ορατά, αγαλλιάζοντα με τον μάρτυρα. Και το όνομα του Χριστού υψώθηκε, και οι ασεβείς ντροπιάστηκαν.
Όταν έσβησε ο φούρνος, η μάρτυρας, η όμορφη νύφη του Χριστού, βγήκε από αυτόν υγιής και χαρούμενη, σαν από παλάτι.
Τότε οι βασανιστές, με εντολή του βασιλιά, τρύπησαν τα άκρα της με σιδερένια τρυπάνια, αλλά ο Θεός ενίσχυσε την αγία με τη βοήθειά Του ακόμη και σε αυτά τα βασανιστήρια, ώστε να μην πεθάνει ούτε από αυτά.
Ποιος θα μπορούσε να αντέξει τέτοιο μαρτύριο και να μην πεθάνει ακαριαία;!
Ωστόσο, ο αγαπημένος Νυμφίος, ο Ιησούς Χριστός, ενίσχυσε την αγία για να ντροπιάσει όσο το δυνατόν περισσότερο την πονηρή και να της δώσει μεγαλύτερη αμοιβή, και για να δοξαστεί η ισχυρή δύναμη του Θεού σε ένα αδύναμο ανθρώπινο σκεύος.
Ο βασανιστής, που υπέφερε από το έγκαυμα, διέταξε τελικά να αποκεφαλιστεί ο άγιος με σπαθί.
Και αυτή, ακούγοντας αυτό, χάρηκε και είπε:
- Κύριε Ιησού Χριστέ, που αγάπησες τον δούλο Σου με Αγάπη, ψάλλω και ευλογώ το πολυτραγουδισμένο όνομά Σου, που με συμπεριέλαβες μαζί με τις αδελφές, χάρισές μου να υποφέρω για το όνομά Σου τα ίδια πράγματα που υπέφεραν κι αυτές.
Η μητέρα της, η Αγία Σοφία, προσευχόταν αδιάκοπα στον Θεό για τη μικρότερη κόρη της, να της χαρίσει υπομονή μέχρι τέλους, και της είπε:
«Τρίτο μου κλαδί, αγαπημένο μου παιδί, αγωνίσου μέχρι τέλους. Είσαι στον καλό δρόμο, και ένα στέμμα έχει ήδη υφανθεί για σένα, και η ετοιμασμένη κάμαρα έχει ανοίξει. Ο Νυμφίος σε περιμένει ήδη, κοιτάζοντας από ψηλά τον αγώνα σου, ώστε όταν σκύψεις το κεφάλι σου κάτω από το σπαθί, να πάρει την αγνή και άμωμη ψυχή σου στην αγκαλιά Του και να σε αναπαύσει με τις αδελφές σου. Μνήσθησέ με και εμένα, τη μητέρα σου, στη βασιλεία του Νυμφίου σου, για να δείξει έλεος σε μένα και να μην με στερήσει από το να μοιράζομαι και να παραμένω μαζί σου στην άγια δόξα Του».
Και αμέσως η Αγία Αγάπη αποκεφαλίστηκε με σπαθί.
Η μητέρα, αφού παρέλαβε το σώμα της, το τοποθέτησε σε ένα πολύτιμο φέρετρο μαζί με τα σώματα των Αγίων Πίστης και Ελπίδας. Αφού στόλισε τα σώματά τους όπως αρμόζει, τοποθέτησε το φέρετρο σε μια νεκρική άμαξα, τις μετέφερε σε κάποια απόσταση έξω από την πόλη και έθαψε με ευλάβεια τις κόρες της σε έναν ψηλό λόφο, κλαίγοντας από χαρά. Στάθηκε στον τάφο τους για τρεις ημέρες, προσευχήθηκε θερμά στον Θεό και μετά κοιμήθηκε εν Κυρίω. Οι πιστοί την έθαψαν εκεί με τις κόρες της. Έτσι, ούτε αυτή στερήθηκε τη συμμετοχή τους στη Βασιλεία των Ουρανών και το στέφανο του μαρτυρίου, γιατί αν όχι κατά το σώμα, τότε κατά την καρδιά, υπέφερε κι αυτή για τον Χριστό.
Έτσι η σοφή Σοφία τελείωσε σοφά τη ζωή της, φέρνοντας ως Δώρο στην Αγία Τριάδα τις τρεις ενάρετες κόρες της, την Πίστη, την Ελπίδα και την Αγάπη.
Ω, αγία και δίκαιη Σοφία! Ποια γυναίκα σώθηκε μέσω της τεκνοποίησης όπως εσύ, που γέννησες τέτοια παιδιά που αρραβωνιάστηκαν τον Σωτήρα και, αφού υπέφεραν γι' Αυτόν, τώρα βασιλεύουν και δοξάζονται μαζί Του; Αληθινά, είσαι μια μητέρα άξια θαυμασμού και αγαπημένης μνήμης· γιατί, βλέποντας τα τρομερά, οδυνηρά βάσανα και τον θάνατο των αγαπημένων σου παιδιών, όχι μόνο δεν λυπήθηκες, όπως αρμόζει σε μια μητέρα, αλλά, παρηγορημένη από τη χάρη του Θεού, χάρηκες ακόμη περισσότερο, διδάσκοντας και ικετεύοντας τις κόρες σου να μην μετανιώνουν για την εγκόσμια ζωή τους και να χύνουν το αίμα τους χωρίς έλεος για τον Χριστό τον Κύριο.
Απολαμβάνοντας τώρα την θέα του λαμπρότερου προσώπου Του μαζί με τις άγιες κόρες σου, στείλτε μας και τη σοφία, ώστε εμείς, φυλάσσοντας τις αρετές της πίστης, της ελπίδας και της αγάπης, να αξιωθούμε να σταθούμε ενώπιον της Αγιότερης, Άκτιστης και Ζωοποιού Τριάδας και να Την δοξάζουμε στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
Κοντάκιον, Ήχος 1:
Τα πιο αξιότιμα ιερά κλαδιά της Σοφίας, η Πίστη, η Ελπίδα και η Αγάπη, εμφανιζόμενα, ντύθηκαν με χάρη την ελληνική σοφία· και αφού υπέφεραν και φάνηκαν νικητές, στέφθηκαν με άφθαρτο στέμμα από τον Κύριο των πάντων.
* * *
Σημειώσεις
Ο Απόστολος συγκρίνει την επίγεια, εγκόσμια σοφία με τη σοφία που είναι άνωθεν, δηλαδή αυτή που κατέρχεται από τον Θεό, και επισημαίνει τις ιδιότητες της τελευταίας: είναι απαλλαγμένη από κάθε αμαρτία και πάθος, ειρηνική, αγαπά την ίδια την ειρήνη και αγαπά να κατευνάζει κάθε έχθρα· για να μην διαταράσσει την ειρήνη, η ίδια υπομένει πράα όλες τις αδικίες· της λείπει το πάθος για έριδες και συζητήσεις, και ακόμη και σε άλλες επιδιώκει να καταστείλει αυτό το πάθος μέσω της υποταγής· είναι γεμάτη έλεος και καλές πράξεις.
«Τις δύναται να διηγηθεί την γενεά Αυτού;» λέει ο προφήτης Ησαΐας ( Ησαΐας 53:8 )· δηλαδή, κανείς δεν μπορεί να απεικονίσει επαρκώς την προέλευση ή τη γέννηση του Ιησού Χριστού (την αιώνια γέννησή Του από τον Θεό Πατέρα και την προσωρινή γέννησή Του από την Παναγία Μαρία). Αυτό το μεγάλο μυστήριο δεν αποκαλύπτεται πλήρως ούτε στους αγγέλους (βλ. Α΄ Πέτρου 1:12 ).
Βλέπε Φιλιππησίους 2:10 . Εδώ εννοείται το όνομα του Υιού του Θεού, εξαιτίας του οποίου ο Χριστός πρέπει να λατρεύεται από κάθε είδους όντα, ουράνια και γήινα, ακόμη και από τους κατοίκους του κάτω κόσμου, τα πονηρά πνεύματα.
Η γέννηση παιδιών με πόνο ήταν τιμωρία για τις γυναίκες για την πτώση της Εύας, αλλά αποτελούσε και προϋπόθεση για τη σωτηρία τους. Γι' αυτό, ο Απόστολος Παύλος λέει: «Θα σωθεί δια της τεκνογονίας» ( Α' Τιμ. 2:15 ), αν και «εάν μείνει στην πίστη, την αγάπη και την αγιότητα με αγνότητα ». Τέτοια ήταν η Αγία Σοφία.
Δηλαδή, η ειδωλολατρική σοφία μετατράπηκε σε μωρία. Πρβλ. Ησαΐας 33 και Α΄ Κορινθίους 1:20, 3:16 .
