ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
Λόγος εἰς τήν Ὕψωσιν τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ
ΑΝΔΡΕΟΥ Ἀρχιεπισκόπου Κρήτης
 |
| Икона Воздвижење часног крста из XV века Εἰκόνα τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυρου τοῦ 15ου αἰώνα |
Τὰς ἐν λάρυγγι Σῶτερ ὑψώσεις φέρει
Ὑψούμενον βλέπουσα τὸν Σταυρὸν κτίσις.
Ὑψώθη δεκάτῃ, Σταυροῦ ξύλον, ἠδὲ τετάρτῃ.
Праздник Всемирного Воздвижения Животворящего Креста Господня
Миниатюра Минология Василия II.
Константинополь. 985 г. Ватиканская библиотека. Рим.
Παγκόσμιος Ύψωση τού Ζωοποιού Σταυρού τού Κυρίου
Μινιατούρα στο Μηνολόγιο τού Βασίλειου Β.
Κωνσταντινούπολη. 985μ.Χ. (Βιβλιοθήκη τού Βατικανού. Ρώμη).
Крестовоздвижение (14 сентября)
Менологий на 14-17 сентября
Византия. Греция; XIV в.; памятник:
Византийский менологий (Byzantine illumination Menologion);
10 x 13 см.; местонахождение: Англия. Оксфорд.
Бодлеанская Библиотека
Η Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου Σταυρού
Μηνολόγιο 14 - 17 Σεπτεμβρίου
Βυζαντινή Μηνολόγιο τού 14ου αιώνα μ.Χ.
Τώρα ευρίσκεται στην Αγγλία. Οξφόρδη.
Bodleian Βιβλιοθήκη (Bodleian Library)
Όμως την αγία αυτή ημέρα εορτάζουμε και την δεύτερη ύψωση. Στα 613 οι Πέρσες κυρίεψαν την Παλαιστίνη, λεηλάτησαν και κατέστρεψαν τα ιερά προσκυνήματα και πήραν ως λάφυρο τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφεραν στη χώρα τους. Η παράδοση αναφέρει ότι άπειρα θαύματα γινόταν εκεί. Οι πυρολάτρες Πέρσες θεώρησαν το Τίμιο Ξύλο μαγικό και γι΄ αυτό το φύλασσαν και το προσκυνούσαν, χωρίς να γνωρίζουν την πραγματική του φύση και ιδιότητα! Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος μετά την νίκη του εναντίον των Περσών παρέλαβε τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφερε στην Ιερουσαλήμ. Ο Πατριάρχης Ζαχαρίας τον ύψωσε εκ νέου στο ναό της Αναστάσεως. Ήταν 14 Σεπτεμβρίου του 626.
Ο εκκλησιαστικός συγγραφέας Παυλίνος αναφέρει στην ενδέκατη επιστολή του ότι η τοπική εκκλησία των Ιεροσολύμων θεώρησε ότι ο Σταυρός του Χριστού ανήκει σε όλη την χριστιανοσύνη και γι’ αυτό αποφάσισε να τεμαχίσει το Τίμιο Ξύλο και να το διανείμει σε όλη την Εκκλησία. Έτσι διασώθηκαν μέχρι σήμερα πολλά τεμάχια, τα οποία φυλάσσονται ως τα πολυτιμότερα κειμήλια, κυρίως στις ιερές μονές του Αγίου Όρους. Μια εσχατολογική προφητεία λέγει πως ένα από τα συγκλονιστικά γεγονότα του τέλους του κόσμου θα είναι και η επανένωση του Τιμίου Σταυρού!
Οι ορθόδοξοι πιστοί τιμούμε με ιδιαίτερο τρόπο την αγία ημέρα της Υψώσεως του Σταυρού του Κυρίου μας. Η ιερές ακολουθίες έχουν πανηγυρικό χαρακτήρα, ενώ έχει θεσπισθεί αυστηρή νηστεία. Κατακλύζουμε του ιερούς ναούς προκειμένου να προσκυνήσουμε τον Τίμιο Σταυρό και να αντλήσουμε δύναμη και χάρη ουράνια από αυτόν. Παίρνουμε μαζί μας κλώνους βασιλικού ως ευλογία και τον εναποθέτουμε στα εικονίσματα ως ελιξίριο κατά του κακού. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η τιμή και η προσκύνηση του Σταυρού είναι προσκύνηση του Ίδιου του Εσταυρωμένου Λυτρωτή μας Χριστού και όχι ειδωλολατρική πράξη, όπως κακόβουλα μας κατηγορούν οι ποικιλώνυμοι αιρετικοί. Ο Σταυρός του Κυρίου μας είναι το καύχημά μας, το νικηφόρο λάβαρο κατά του μεγαλύτερου εχθρού μας, του διαβόλου, το αήττητο όπλο κατά του πολυπρόσωπου κακού. Με ένα στόμα και με μια καρδιά ψάλλουμε τον υπέροχο παιάνα – τροπάριο της μεγάλης εορτής: «Σώσον Κύριε τον λαόν Σου και ευλόγησον την κληρονομίαν Σου…
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’.
Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου, νίκας τοῖς Βασιλεῦσι κατὰ βαρβάρων δωρούμενος καὶ τὸ σὸν φυλάττων διὰ τοῦ Σταυροῦ σου πολίτευμα.
ᾨδὴ α'
Ἦχος πλ. δ'
Ὁ Εἱρμὸς
«Σταυρὸν χαράξας Μωσῆς, ἐπ᾿ εὐθείας ῥάβδῳ, τὴν Ἐρυθρὰν διέτεμε, τῷ Ἰσραὴλ πεζεύσαντι, τὴν δὲ ἐπιστρεπτικῶς, Φαραὼ τοῖς ἅρμασι κροτήσας ἥνωσεν· ἐπ᾿ εὔρους διαγράψας, τὸ ἀήττητον ὅπλον, διὸ Χριστῷ ᾄσωμεν· τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὅτι δεδόξασται».
Τὸν τύπον πάλαι Μωσῆς, τοῦ ἀχράντου πάθους, ἐν ἑαυτῷ προέφηνε, τῶν ἱερῶν μεσούμενος, Σταυρῷ δὲ σχηματισθείς, τεταμέναις τρόπαιον, παλάμαις ἤγειρε, τὸ κράτος διολέσας, Ἀμαλὴκ τοῦ πανώλους· διὸ Χριστῷ ᾄσωμεν, τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὅτι δεδόξασται.
Ἀνέθηκε Μωϋσῆς, ἐπὶ στήλης ἄκος, φθοροποιοῦ λυτήριον, καὶ ἰοβόλου δήγματος· καὶ ξύλῳ τύπῳ Σταυροῦ, τὸν πρὸς γῆν συρόμενον, ὄφιν προσέδησεν, ἐγκάρσιον ἐν τούτῳ, θριαμβεύσας τὸ πῆμα· διὸ Χριστῷ ᾄσωμεν, τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὅτι δεδόξασται.
Ὑπέδειξεν οὐρανός, τοῦ Σταυροῦ τὸ τρόπαιον, τῷ εὐσεβείας κράτορι, καὶ Βασιλεῖ θεόφρονι, ἐχθρῶν ἐν ᾧ δυσμενῶν, κατεβλήθη φρύαγμα· ἀπάτη ἀνετράπη δέ· καὶ πίστις ἐφηπλώθη, γῆς τοῖς πέρασι θεία· διὸ Χριστῷ ᾄσωμεν, τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὅτι δεδόξασται.
Κανών α', ᾨδὴ θ', τῆς Ἑορτῆς
Ἦχος πλ. δ'
Ὁ Εἱρμὸς
«Μυστικῶς εἶ Θεοτόκε Παράδεισος, ἀγεωργήτως βλαστήσασα Χριστόν, ὑφ' οὗ τὸ τοῦ Σταυροῦ, ζωηφόρον ἐν γῇ, πεφυτούργηται δένδρον· δι᾿ οὗ νῦν ὑψουμένου, προσκυνοῦντες αὐτὸν σὲ μεγαλύνομεν».
Ἀγαλλέσθω τὰ δρυμοῦ ξύλα σύμπαντα, ἁγιασθείσης τῆς φύσεως αὐτῶν, ὑφ᾿ οὗ περ ἐξ ἀρχῆς, ἐφυτεύθη Χριστοῦ, τανυθέντος ἐν ξύλῳ· δι᾿ οὗ νῦν ὑψουμένου, προσκυνοῦμεν αὐτὸν καὶ μεγαλύνομεν.
Ἱερὸν ἠγέρθη κέρας θεόφροσι, τῆς κεφαλῆς τῶν ἁπάντων ὁ Σταυρός, ἐν ᾧ ἁμαρτωλῶν νοουμένων, συνθλῶνται τὰ κέρατα πάντα, δι᾿ οὗ νῦν ὑψουμένου, προσκυνοῦμεν αὐτὸν καὶ μεγαλύνομεν.
Εἱρμὸς ἄλλος
«Ὁ διὰ βρώσεως τοῦ ξύλου, τῷ γένει προσγενόμενος θάνατος, διὰ Σταυροῦ κατήργηται σήμερον· τῆς γὰρ Προμήτορος ἡ παγγενὴς κατάρα διαλέλυται, τῷ βλαστῷ τῆς ἁγνῆς Θεομήτορος, ἣν πᾶσαι αἱ Δυνάμεις, τῶν οὐρανῶν μεγαλύνουσι».
Μὴ τὴν πικρίαν τὴν τοῦ ξύλου, ἐάσας ἀναιρέσιμον Κύριε, διὰ Σταυροῦ τελείως ἐξήλειψας· ὅθεν καὶ ξύλον ἔλυσε ποτέ, πικρίαν ὑδάτων Μερρᾶς, προτυποῦν τοῦ Σταυροῦ τὴν ἐνέργειαν· ἣν πᾶσαι αἱ Δυνάμεις, τῶν οὐρανῶν μεγαλύνουσιν.
Ἀδιαλείπτως βαπτομένους, τῷ ζόφῳ τοῦ προπάτορος Κύριε, διὰ Σταυροῦ ἀνύψωσας σήμερον· ὡς γὰρ τῇ πλάνῃ ἄγαν ἀκρατῶς, ἡ φύσις προκατηνέχθη, παγκλήρως ἡμᾶς πάλιν ἀνώρθωσε, τὸ φῶς τὸ τοῦ Σταυροῦ σου· ὃν οἱ πιστοὶ μεγαλύνομεν.
Ἴνα τὸν τύπον ὑποδείξῃς, τῷ κόσμῳ προσκυνούμενον Κύριε, τόν τοῦ Σταυροῦ ἐν πᾶσιν ὡς ἔνδοξον, ἐν οὐρανῷ ἐμόρφωσας, φωτὶ ἀπλέτῳ ἠγλαϊσμένον, Βασιλεῖ πανοπλίαν ἀήττητον· ἣν πᾶσαι αἱ Δυνάμεις, τῶν οὐρανῶν μεγαλύνουσιν.
Κάθισμα
Ἦχος πλ. δ'
Τὴν Σοφίαν καὶ Λόγον
Δόξα... Καὶ νῦν... Τῆς Ἑορτῆς
Τὸν Σταυρὸν τοῦ Σωτῆρος ἀπὸ τῆς γῆς, κεκρυμμένον ἀνείλετο ἐν σπουδῇ, χαρᾶς τε ἐμπίπλησιν, οἰκουμένης τὰ πέρατα, καὶ τεμένη θεσπίζει, ὑψοῦσθαι ἐν Πνεύματι, καὶ τὸ σκῆπτρον κομίζει, ἐπὶ τὰ βασίλεια, ἡ σεπτὴ Ἑλένη, τῷ υἱῷ ἐκβοῶσα· Ὑφάπλωσον Δέσποτα, τὰς σὰς χεῖρας καὶ πρόσδεξαι, τὸν δεικνύμενον ἅπασι, κράτος σου καὶ νίκας σοφέ, καὶ τὰ ἔθνη δίδαξον ἐν χάριτι, προσκυνεῖν τὸν Σταυρὸν καὶ τὰ πάθη Χριστοῦ.
Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Αὐτόμελον.
Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ ἑκουσίως, τῇ ἐπωνύμῳ σου καινὴ πολιτεία, τοὺς οἰκτιρμούς σου δώρησαι, Χριστὲ ὁ Θεός, Εὔφρανον ἐν τῇ δυνάμει σου, τοὺς πιστοὺς Βασιλεῖς ἡμῶν, νίκας χορηγῶν αὐτοῖς, κατὰ τῶν πολεμίων, τὴν συμμαχίαν ἔχοιεν τὴν σήν, ὅπλον εἰρήνης, ἀήττητον τρόπαιον.
Ὁ Οἶκος
Ὁ μετὰ τρίτον οὐρανὸν ἀρθεὶς ἐν Παραδείσῳ, καὶ ῥήματα τὰ ἄρρητα καὶ θεῖα, ἃ οὐκ ἐξὸν γλώσσαις λαλεῖν, τὶ τοῖς Γαλάταις γράφει, ὡς ἐρασταὶ τῶν Γραφῶν, ἀνέγνωτε καὶ ἔγνωτε. Ἐμοί, φησί, καυχᾶσθαι μὴ γένοιτο, πλὴν εἰ μὴ ἐν μόνῳ τῷ Σταυρῷ τῷ τοῦ Κυρίου, ἐν ᾧ παθών, ἔκτεινε τὰ πάθη. Αὐτὸν οὖν καὶ ἡμεῖς βεβαίως κρατῶμεν τοῦ Κυρίου τὸν Σταυρὸν καύχημα πάντες· ἔστι γὰρ σωτήριον ἡμῖν τοῦτο τὸ ξύλον, ὅπλον εἰρήνης ἀήττητον τρόπαιον.
Ἐξαποστειλάριον τῆς Ἑορτῆς
Ἦχος β'
Τῶν Μαθητῶν
Σταυρός, τοῦ κόσμου πέφυκε σωτηρία· Σταυρός, Ἁγίων πάντων ἡ βακτηρία, Σταυρός, Βασιλέων τὸ στερέωμα· Σταυρός, πιστῶν ὀχύρωμα, Σταυρός, ἀνθρώπων ἡ ῥῶσις, Σταυρός, δαιμόνων ἡ πτῶσις.
η ανάμνηση του θαύματος στις 11 Ιουλίου
Εὐφημίαις σε χρὴ στέφειν Εὐφημία.
Τῇ ἐκκαιδεκάτῃ Εὐφημίαν ἔκτανεν ἄρκτος.
στήν Βασιλική τοῦ Ἁγίου Μάρκου στην Βενετία
 |
Τοιχογραφία που απεικονίζει το μαρτύριο της Αγίας Ευφημίας ( Εκκλησία της Αγίας Ευφημίας, Rovinj, Κροατία) |
Ιερά Λείψανα
Το Λείψανο της Αγίας βρίσκεται αδιάφθορο στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου Φαναρίου Κωνσταντινουπόλεως.
Αποτμήματα του Ιερού Λειψάνου της Αγίας βρίσκονται στη Μονή Κύκκου Κύπρου και στη Λαύρα Αγίου Αλεξάνδρου Νέβσκι Αγίας Πετρουπόλεως.
α άγια λείψανα της αγίας φυλάσσονται στον ιερό πατριαρχικό ναό του Αγ. Γεωργίου, στην Κωνσταντινούπολη.
Святыни, находящиеся в храме Новомучеников и исповедников Российских в Строгино
Λειψανοθήκη. Αγία Ευφημία 16 Σεπτεμβρίου καί 11 Ιουλίου
στο Παρεκκλήσι, που βρίσκεται στο ναό τῶν Νέων Μαρτύρων και ομολογητών της Ρωσίας
στην ΛεωφόροStroginsky Boulevard, στην Μοσχα. Ρωσία
 |
| Sarcophagus of Saint Euphemia in Basilica Saint Euphemia in Rovinj, Croatia Σαρκοφάγος που περιέχει μερικά από τα λείψανα τής Αγίας Ευφημίας σε Rovinj, Κροατία. |
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’. Τὴν ὡραιότητα.
Τῷ θείῳ ἔρωτι, Λαμπρῶς ἀθλήσασα, εἰς oσμὴν ἔδραμες, Χριστοῦ πανεύφημε, οἴα νεᾶνις παγκαλῆς, καὶ Μάρτυς πεποικιλμένη, ὅθεν εἰσελήλυθας, ἐiς παστάδα οὐράνιον, κόσμω διανέμουσα, ἰαμάτων χαρίσματα, καὶ σῴζουσα τοὺς σοὶ ἐκβοώντας, χαίροις θεόφρον Εὐφημία.
Μετὰ τὴν α' Στιχολογίαν, Κάθισμα τῆς Ἁγίας
Ἦχος δ'
Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ
Τὸν νυμφίον σου Χριστὸν ἀγαπήσασα, τὴν λαμπάδα σου φαιδρῶς εὐτρεπίσασα, ταῖς ἀρεταῖς διέλαμψας Πανεύφημε· ὅθεν εἰσελήλυθας, σὺν αὐτῷ εἰς τοὺς γάμους, τὸ στέφος τῆς ἀθλήσεως, παρ᾽ αὐτοῦ δεξαμένη· ἀλλ᾽ ἐκ κινδύνων λύτρωσαι ἡμᾶς, τοὺς ἐκτελοῦντας ἐν πίστει τὴν μνήμην σου.
Μετὰ τὴν β' Στιχολογίαν, Κάθισμα τῆς Ἁγίας
Ἦχος δ'
Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ
Οἱ ἀγῶνές σου Σεμνὴ καὶ ὁ στέφανος, οἱ ἱδρῶτές σου ἁγνὴ καὶ τὰ θαύματα, τοῦ διαβόλου ᾔσχυναν τὰ τρόπαια· Χριστὸν γὰρ τὸν νυμφίον σου, ἐκ καρδίας ποθοῦσα, οὐ μάστιγας οὐ θανατον, δι᾽ αὐτὸν ἐπτοήθης· ἀλλ᾽ ἀνετέθης ὅλῃ τῷ Θεῷ, τῆς εὐσεβείας φοροῦσα τὸν στέφανον.
Ἕτερον Κάθισμα
Ἦχος πλ. δ’. Τὴν Σοφίαν καὶ Λόγον.
Τῶν αἱμάτων σου ῥείθροις Μάρτυς Χριστοῦ, ποντισμὸν ἀσεβείας διηνεκῶς, ἐργάζῃ πανεύφημε· ἐπομβρίαις δὲ χάριτος, λογικὰς ἀρούρας, ἀρδεύουσα πάνσεμνε, ἐν αὐταῖς αὐξάνεις, τὸν στάχυν τῆς πίστεως· ὅθεν παραδόξως μετὰ θάνατον ὤφθης, νεφέλη πηγάζουσα, τῆς ζωῆς τὸ μαρτύριον, Ἀθλοφόρε πανεύφημε. Πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, τῶν πταισμάτων ἄφεσιν δωρήσασθαι, τοῖς ἑορτάζουσι πόθῳ τὴν ἁγίαν μνήμην σου.
Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Ὁ ὑψωθεῖς ἐν τῷ Σταυρῷ.
Ἐν τῇ ἀθλήσει σου καλῶς ἠγωνίσω, καὶ μετὰ θάνατον ἡμᾶς ἁγιάζεις, ταῖς τῶν θαυμάτων βλύσεσι Πανεύφημε, ὅθεν σου τὴν κοίμησιν, τὴν ἁγίαν τιμῶμεν, πίστει παριστάμενοι, τῷ σεπτῷ σου λειψάνῳ, ἵνα ῥυσθῶμεν νόσων ψυχικῶν, καὶ τῶν θαυμάτων τὴν χάριν ἀντλήσωμεν.
Ὁ Οἶκος
Τῆς πανευφήμου ὁ ναός, Παράδεισος ἐδείχθη, ἐν μέσῳ κεκτημένος, φυτὸν ἀθανασίας, τὸ σῶμα ταύτης τὸ σεπτόν. Τούτου οἱ τρυγῶντες καρποὺς τοὺς εὐθαλεῖς, συντόμως ἁγιάζονται· ὁρῶντες δὲ θαυμάζουσιν, ὅτι πῶς τὸ νεκρὸν σῶμα, ὥσπερ ζῶν, ἀναβλυστάνει τὰ αἵματα, μυρίζοντα πάντας. Διὸ μετὰ σπουδῆς δεῦτε πάντες σὺν ἐμοὶ τῷ ταπεινῷ· καὶ καθαρθέντες μολυσμοῦ παντός, περιπτυξώμεθα τοῦτο, καὶ τῶν θαυμάτων τὴν χάριν ἀντλήσωμεν.
Ἐξαποστειλάριον τῆς Ἁγίας
Ἦχος β'
Τῶν Μαθητῶν
Τῆς πανευφήμου Μάρτυρος Εὐφημίας, τὴν μνήμην συνελθόντες ἀνευφημοῦμεν· αὕτη γὰρ τὸν ὅρον ὀρθοδοξίας, ἐκ τῶν Πατέρων εἴληφε, καὶ τοῦτον διατηροῦσα, τούς ὀρθοδόξους λαμπρύνει.
Eις την Eυφημίαν.
Δίκαζε μάρτυς τοῖς ὅροις, καὶ κειμένη,
Κυροῦσα πίστιν, ἧς ἐνήθλησας πόθῳ.
Eις την Σύνοδον.
Θεού Λόγου σάρκωσιν αψευδεστάτην,
O φάσμα φάσκων Eυτυχής καθηρέθη.
Θέσκελον ἑνδεκάτῃ Ὅρον ἐμπεδοῖ Εὐφημίη.
Mετά δέ παρέλευσιν χρόνων πολλῶν, ὅτε ἐπλατύνθη ἡ εὐσέβεια εἰς τόν κόσμον, τότε ἔγινε τοιοῦτον τεράστιον εἰς τάς ἡμέρας Θεοδοσίου τοῦ μικροῦ ἐν ἔτει υι’ (410). Ἕνας μοναχός καί ἱερεύς, Eὐτυχής ὀνομαζόμενος, ἔγινεν ἀρχηγός αἱρέσεως. Ἔλεγε γάρ ὁ φρενοβλαβής, ὅτι ὁ Kύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Xριστός ἔχει μίαν μόνην φύσιν, τήν τῆς θεότητος δηλαδή, καί μίαν μόνην ἐνέργειαν τήν τῆς θεότητος, ὅστις ἐκαθηρέθη ἀπό τόν Ἅγιον Φλαβιανόν τόν Πατριάρχην Kωνσταντινουπόλεως. Ὁ δέ δυστυχής Eὐτυχής μεταχειρισθείς ὄργανα καί μέσα τούς τοῦ βασιλέως ἀθέους εὐνούχους, δέν ἔπαυε ταράττων τήν Ἐκκλησίαν, καί ἐνέδρας ποιῶν, ἕως οὗ ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος ἐτελεύτησεν.
Ὅτε δέ ὁ Mαρκιανός ἐβασίλευσε μαζί μέ τήν Πουλχερίαν, ἐπρόσταξε νά γένῃ Oἰκουμενική Σύνοδος ἐν Xαλκηδόνι ἐν ἔτει υνα’ (451). Ὅθεν ἐσυνάχθησαν ἑξακόσιοι τριάκοντα Ἐπίσκοποι. Ἐποίησαν δέ ἀμφότερα τά μέρη, τά τῶν Ὀρθοδόξων δηλαδή καί τά τῶν κακοδόξων Mονοφυσιτῶν, δύο τόμους, ἤτοι βιβλία.
ΕΑΝ ΘΕΛΕΤΕ ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ Εκκλησία της Αγίας Ευφημίας, Rovinj |
Καθεδρικός ναός των Αγίων Γεωργίου και Ευφημίας
Τάς ἐτησίους ταύτας πανηγύρεις μή λήξωμεν συναθροίζοντες εἰς μνήμην μέν ἀειλαμπῆ καί τῷ παντί αἰῶνι συμπαρεκτεινομένην τῆς σῆς ἱερᾶς καί γενναιοτάτης ἀθλήσεως, εἰς αἴνεσιν δέ καί δόξαν Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν, τοῦ σε καί ζῶσαν καί θανοῦσαν τιμήσαντος καί εἰσαεί δοξάσαντός τε καί θαυμαστώσαντος· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, τιμή καί προσκύνησις σύν τῷ ἀνάρχῳ καί ὁμοουσίῳ Πατρί καί τῷ συνανάρχῳ καί συμφυεῖ Πνεύματι νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.
(Θεοδώρου Βέστη, Ἐγκώμιον εἰς τήν ἁγίαν Εὐφημίαν, ἀπόσπασμα).
χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, ἱερέων ἱερόν ἐγκαλλώπισμα·
Χαίροις, Εὐφημία πανένδοξε, ἀσθενῶν καταφύγιον·
χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, θλιβομένων προσφύγιον·
Χαίροις, Εὐφημία πανόλβιε, βασιλέων περιτείχισμα·
χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, συνοδικῶν δογμάτων ἀσφάλεια·
Χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, ἡ αἱμάτων μύρα τῷ κόσμῳ προχέουσα·
χαίροις, Εὐφημία σεπτότατε, αἱρετικῶν στομάτων χαλινός ὀχυρώτατος·
Χαίροις, Εὐφημία παγγέραστε καί βαρβάρων ἀντίπαλε·
χαίροις, πάντων ἡμῶν καταφυγή καί προπύργιον καί πρός Θεόν μεσῖτις καί πρεσβεία ἀκοίμητος.
(Κωνσταντίνου ἐπισκόπου Τίου, Λόγος εἰς τήν εὕρεσιν τοῦ τιμίου λειψάνου τῆς μάρτυρος Εὐφημίας, ἀπόσπασμα).
Ἀστερίου ἐπισκόπου Ἀμασείας ἔκφρασις εἰς τὴν ἁγίαν Εὐφημίαν τὴν μάρτυρα
11.1.1 Πρώην μέν, ὦ ἄνδρες, ∆ημοσθένην εἶχον ἐν χερσὶ τὸν δεινὸν καὶ ∆ημοσθένους ἐκεῖνα ἔνθα δὴ τὸν Αἰσχίνην πικροῖς βάλλει τοῖς ἐνθυμήμασιν· ἐγχρονίσας δὲ τῷ λόγῳ καὶ πυκνωθεὶς τὴν διάνοιαν ἀνέσεως ἐδεόμην καὶ περιπάτου, ὥστε μοι λυθῆναι μικρὸν τῆς ψυχῆς τὸ πονούμενον. Προελθὼν δὲ τοῦ δωματίου καὶ ὀλίγα τοῖς γνωρίμοις συμβαδίσας ἐπ' ἀγορᾶς, ἐκεῖθεν εἰς τὸ τοῦ Θεοῦ τέμενος ἀφικόμην εὐξόμενος ἐν σχολῇ· 11.1.2 ὡς δὲ καὶ τούτου τυχὼν ἕνα δὴ τῶν ὑποστέγων δρόμων ἐβάδιζον, εἶδον ἐκεῖ γραφήν τινα καί με κατ' ἄκρας εἷλεν ἡ θέα· Εὐφράνορος ἂν εἶπες εἶναι τὸ φιλοτέχνημα ἤ τινος ἐκείνων τῶν παλαιῶν, οἳ τὴν γραφικὴν ἦραν εἰς μέγα ἐμψύχους ὀλίγου δέοντος ἐργασάμενοι πίνακας. ∆εῦρο δ' εἰ βούλει καὶ γὰρ σχολὴ νῦν διηγήματος, φράσω σοι τὴν γραφήν· οὐδὲ γὰρ φαυλότερα πάντως τῶν ζωγράφων οἱ μουσῶν παῖδες ἔχομεν φάρμακα. 11.2.1 Γυνή τις ἱερὰ παρθένος ἀκήρατον Θεῷ τὴν σωφροσύνην καθιερώσασα Εὐφημίαν καλοῦσιν αὐτήν, τυράννου δέ ποτε τοὺς εὐσεβοῦντας ἐλαύνοντος μάλα προθύμως τὸν ἐπὶ θανάτῳ εἵλετο κίνδυνον· οἱ δὲ δὴ πολῖται καὶ κοινωνοὶ τῆς θρησκείας ὑπὲρ ἧς ἐτελεύτησεν, ὡς ἀνδρείαν ὁμοῦ καὶ ἱερὰν τὴν παρθένον θαυμάσαντες, πλησίον τοῦ ἱεροῦ τὴν θήκην δειμάμενοι καταθέμενοί τε τὴν λάρνακα τιμὰς τελοῦσιν αὐτῇ καὶ τὴν ἐτήσιον ἑορτὴν κοινὴν καὶ πάνδημον ποιοῦνται πανήγυριν. 11.2.2 Οἱ μὲν οὖν τῶν τοῦ Θεοῦ μυστηρίων ἱεροφάνται καὶ λόγῳ τιμῶσι τὴν μνήμην ἀεὶ καὶ προαιρέσει καὶ ὅπως ἐξετέλεσε τὸν τῆς καρτερίας ἀγῶνα ἐπιμελῶς τοὺς συνιόντας λαοὺς ἐκδιδάσκουσιν. Ὁ δὲ δὴ ζωγράφος εὐσεβῶν καὶ αὐτὸς διὰ τῆς τέχνης τὰ κατὰ δύναμιν πᾶσαν τὴν ἱστορίαν ἐν σινδόνι χαράξας αὐτοῦ που περὶ τὴν θήκην ἱερὸν ἀνέθηκε θέαμα· ἔχει δὲ ὧδε τὸ φιλοτέχνημα. 11.3.1 Ὑψηλὸς ἐπὶ θρόνου καθίδρυται δικαστὴς πικρὸν καὶ δυσμενὲς βλέπων εἰς τὴν παρθένον· ὀργίζεται γὰρ ὅταν ἐθέλῃ κἀν ταῖς ἀψύχοις ὕλαις ἡ τέχνη. ∆ορυφόροι δὲ τῆς ἀρχῆς καὶ στρατιῶται πολλοί, οἱ μὲν τῶν ὑπομνημάτων ὑπογραφεῖς δέλτους φέροντες καὶ γραφίδας, ὧν θάτερος ἀναρτήσας ἀπὸ τοῦ κηροῦ τὴν χεῖρα βλέπει πρὸς τὴν κρινομένην σφοδρῶς ὅλον ἐκκλίνας τὸ πρόσωπον, ὥσπερ παρακελευόμενος γεγωνότερον λαλεῖν ἵνα μὴ κάμνων περὶ τὴν ἀκοὴν ἐσφαλμένα γράφῃ καὶ ἐπιλήψιμα. 11.3.2 Ἕστηκεν δὲ ἡ παρθένος ἐν φαιῷ χιτῶνι καὶ ἱματίῳ τὴν φιλοσοφίαν σημαίνουσα, ὡς μὲν ἔδοξε τῷ γραφεῖ, καὶ τὴν ὄψιν ἀστεία, ὡς δ' ἐμοὶ δοκεῖ, τὴν ψυχὴν κεκαλλωπισμένη ταῖς ἀρεταῖς. Ἄγουσι δὲ αὐτὴν πρὸς τὸν ἄρχοντα δύο στρατιῶται, ὁ μὲν ἕλκων ἐπὶ τὸ πρόσω, ὁ δὲ κατόπιν ἐπείγων. Κεκραμένον τῆς παρθένου τὸ εἶδος αἰδοῖ καὶ στερρότητι· νεύει μὲν γὰρ εἰς γῆν ὥσπερ ἐρυθριῶσα τὰς ὄψεις τῶν ἀρρένων, ἕστηκε δὲ ἀκατάπληκτος οὐδὲν πάσχουσα πρὸς τὸν ἀγῶνα δειλόν. 11.3.3 Ὡς ἔγωγε τοὺς ἄλλους τέως ἐπῄνουν ζωγράφους, ἐστ' ἂν ἐθεασάμην τῆς γυναικὸς ἐκείνης τῆς Κολχίδος τὸ δρᾶμα, ὅπως μέλλουσα τοῖς τέκνοις ἐπιφέρειν τὸ ξίφος ἐλέῳ καὶ θυμῷ μερίζει τὸ πρόσωπον καὶ θάτερος μὲν τῶν ὀφθαλμῶν τὴν ὀργὴν ἐμφανίζει, θάτερος δὲ τὴν μητέρα μηνύει φειδομένην καὶ φρίττουσαν, νῦν δὲ τὸ θαῦμα ἀπ' ἐκείνης τῆς ἐννοίας πρὸς ταύτην μετατέθεικα τὴν γραφήν· καὶ σφόδρα γε ἄγαμαι τοῦ τεχνίτου, ὅτι μᾶλλον ἔμιξε τῶν χρωμάτων τὸ ἄνθος, αἰδῶ τε ὁμοῦ καὶ ἀνδρείαν κεράσας, πάθη κατὰ φύσιν μαχόμενα. 11.4.1 Προβαινούσης δὲ εἰς τὸ πρόσω τῆς μιμήσεως, δήμιοί τινες ἐν χιτωνίσκοις γυμνοὶ ἤδη ἤρχοντο τοῦ ἔργου· καὶ ὁ μὲν δραξάμενος τῆς κεφαλῆς καὶ ἀνακλίνας εἰς τὸ κατόπιν παρεῖχε τῷ ἑτέρῳ εὐτρεπὲς εἰς τιμωρίαν τῆς παρθένου τὸ πρόσωπον· ὁ δὲ παραστὰς ἐξέκοπτε τῶν ὀδόν των τὸ μαργαρῶδες· σφῦρα δὲ καὶ τέρετρον φαίνεται τῆς τιμωρίας τὰ ὄργανα. ∆ακρύω δὲ τὸ ἐντεῦθεν καί μοι τὸ πάθος ἐπικόπτει τὸν λόγον· τὰς γὰρ τοῦ αἵματος σταγόνας οὕτως ἐναργῶς ἐπέχρωσεν ὁ γραφεὺς ὥστε εἴποις ἂν προχεῖσθαι τῶν χειλέων ἀληθῶς καὶ θρηνήσας ἀπέλθοις. 11.4.2 ∆εσμωτήριον μετὰ ταῦτα· καὶ πάλιν ἡ παρθένος σεμνὴ ἐν τοῖς φαιοῖς ἱματίοις κάθηται μόνη ἐκτείνουσα τὼ χεῖρε πρὸς οὐρανὸν καὶ καλοῦσα Θεὸν ἐπίκουρον τῶν δεινῶν· εὐχομένῃ δὲ αὐτῇ φαίνεται ὑπὲρ κεφαλῆς τὸ σημεῖον ὃ δὴ νόμος χριστιανοῖς προσκυνεῖν τε καὶ ἐπιγράφεσθαι, σύμβολον οἶμαι τοῦ πάθους ὅπερ αὐτὴν ἐξεδέχετο. 11.4.3 Εὐθὺς γοῦν καὶ μετ' ὀλίγον πῦρ ἀλλαχοῦ σφοδρὸν ὁ ζωγράφος ἀνῆψεν, ἐρυθρῷ χρώματι ἔνθεν καὶ ἔνθεν ἐπιλαμφθέντι σωματοποιήσας τὴν φλόγα. Ἵστησι δὲ μέσην αὐτήν, τὰς μὲν χεῖρας πρὸς οὐρανὸν διαπλώσασαν, ἀχθηδόνα δὲ οὐδεμίαν ἐπιφαίνουσαν τῷ προσώπῳ, ἀλλὰ τοὐναντίον γεγηθυῖαν ὅτι πρὸς τὴν ἀσώματον καὶ μακαρίαν ἐξεδήμει ζωήν. 11.4.4 Μέχρι τούτου καὶ ὁ ζωγράφος ἔστησε τὴν χεῖρα κἀγὼ τὸν λόγον· ὥρα δέ σοι καὶ αὐτήν, εἰ βούλει, τελέσαι τὴν γραφήν, ἵνα κατίδῃς ἀκριβῶς, εἰ μὴ πολὺ κατόπιν τῆς ἐξηγήσεως ἤλθομεν.
Ερευνητικό έργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ. Χρηµατοδότηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. πόροι 25%). Εργαστήριο ∆ιαχείρισης Πολιτισµικής Κληρονοµιάς, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab. Πανεπιστήµιο Αιγαίου, Τµήµ
ΑΠΟ ΤΟ ΡΩΣΙΚΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ
(μετάφραση Google)
Τα πάθη της αγίας πανύμνητης Μεγαλομάρτυρος Ευφημίας
Εορτάζεται στις 16 Σεπτεμβρίου
Σημειώσεις
Στις αρχές του 3ου αιώνα.
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του ασεβούς Διοκλητιανού (5813) , η Χαλκηδόνα (5814) διοικούνταν από τον ανθύπατο Πρίσκο, τον οποίο ο ίδιος διόρισε . Σκόπευε να διοργανώσει μια γιορτή προς τιμήν του ειδωλολατρικού θεού Άρη (5816) , στον οποίο αφιερώθηκε ένας ναός στη Χαλκηδόνα και του οποίου η εικόνα είχε τοποθετηθεί εκεί, ο Πρίσκος έστειλε διάταγμα σε όλες τις γύρω πόλεις και χωριά, διατάσσοντας στο όνομα του βασιλιά να συγκεντρωθούν όλοι στη Χαλκηδόνα για τη γιορτή και ο καθένας, ανάλογα με τις δυνατότητές του, να προσφέρει θυσίες στον Άρη. Στο διάταγμά του, ο Πρίσκος απείλησε με μεγάλα βασανιστήρια όσους δεν υπάκουαν στην εντολή του και δεν εμφανίζονταν στη γιορτή, την οποία όρισε για την ένατη ημέρα από την ημερομηνία του διατάγματος. Έτσι, όταν έφτασε η ημέρα που ορίστηκε για τη δαιμονική γιορτή, ένα μεγάλο πλήθος συγκεντρώθηκε στη Χαλκηδόνα, μαζί με τα ζώα που προσφέρθηκαν για θυσία, και όλοι άρχισαν μια εορταστική χαρά, θυσιάζοντας πρόβατα και βόδια και λατρεύοντας το άψυχο είδωλο, ή, ακόμα καλύτερα, τον δαίμονα που κατοικούσε σε αυτό. Τότε οι Χριστιανοί της περιοχής, αποστρεφόμενοι αυτή την αποτρόπαια γιορτή και φοβούμενοι την οργή του ανθυπάτου, άρχισαν να κρύβονται και, συγκεντρωμένοι σε κρυφά μέρη, τελούσαν τη λατρεία του αληθινού Θεού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Εν τω μεταξύ, ο βασανιστής διέταξε αυστηρή έρευνα για να διαπιστωθεί αν κάποιος αντιστεκόταν στην εντολή του, αν υπήρχαν κάποιοι που δεν λάτρευαν το είδωλο του Άρη. Και διαπιστώθηκε ότι οι Χριστιανοί αντιστεκόντουσαν στον βασανιστή, επειδή δεν είχαν υπακούσει στην εντολή του ανθυπάτου και δεν είχαν αποδώσει στο δαιμόνιο την τιμή που οφειλόταν μόνο στον έναν αληθινό Θεό. Ο βασανιστής, εξοργισμένος που οι Χριστιανοί δεν τον άκουσαν, διέταξε να βρεθούν και να παραδοθούν σε βασανιστήρια.Εκείνη την εποχή, σαράντα εννέα Χριστιανοί κρύβονταν σε ένα μυστικό μέρος, προσεύχονταν. Ανάμεσά τους ήταν μια όμορφη κοπέλα ονόματι Ευφημία, ευγενικής καταγωγής, κόρη του συγκλητικού Φιλόφρονα και της συζύγου του Θεοδωρούσας, και οι δύο ευσεβείς άνθρωποι. Ο διώκτης πληροφορήθηκε για αυτούς τους κρυφούς Χριστιανούς και διέταξε να συλληφθούν όλοι και να οδηγηθούν ενώπιόν του για δίκη. Αμέσως, οι άγριοι υπηρέτες του, με τα όπλα στα χέρια, όρμησαν, σαν άγρια θηρία σε θήραμα, πάνω στο συγκεντρωμένο ποίμνιο του Χριστού. Περικύκλωσαν το σπίτι όπου οι πιστοί υπηρετούσαν κρυφά τον Θεό από παντού, για να μην ξεφύγει κανείς. Σπάζοντας τις πόρτες, έσυραν αλύπητα έξω τους Χριστιανούς έναν προς έναν και, αφού τους άρπαξαν όλους, τους οδήγησαν ενώπιον του ανθύπατου με ατιμία και χλευασμό. Σύρθηκαν σαν πρόβατα στη σφαγή, οι άγιοι, ταπεινοί υπηρέτες του Χριστού στάθηκαν ενώπιον του υπερήφανου διώκτη, έτοιμοι να υποφέρουν για τον Κύριό τους μέχρι και αιματοχυσίας.
Βλέποντάς τους, ο περήφανος ηγεμόνας είπε:
– Αντιτίθεστε στην εντολή του βασιλιά και στη δική μας υποβαθμίζοντας τη θυσία που τελείται προς τιμήν του μεγάλου θεού Άρη;
Οι Χριστιανοί απάντησαν:
«Μια εντολή, είτε του βασιλιά είτε της δικής σας, Ανθύπατο, εκτός αν είναι αντίθετη προς τον Θεό του ουρανού, πρέπει αναμφίβολα να τηρείται. Αλλά αν είναι αντίθετη προς τον Θεό, τότε όχι μόνο πρέπει να παρακούσουμε, αλλά πρέπει ακόμη και να αντισταθούμε. Αν μας διέταζαν να κάνουμε αυτό που είμαστε υποχρεωμένοι να υπακούμε στις αρχές, θα αποδίδαμε στον Καίσαρα αυτά που είναι του Καίσαρα» ( Ματθαίος 22:20 ). Αλλά επειδή η εντολή σας είναι αντίθετη προς τον Θεό και αποτρόπαια, γιατί μας διατάζετε να λατρεύουμε ένα κτίσμα αντί για τον Δημιουργό, και μας αναγκάζετε να λατρεύουμε και να θυσιάζουμε σε ένα δαίμονα αντί για τον Ύψιστο Θεό, δεν θα εκπληρώσουμε ποτέ αυτή την εντολή σας, γιατί είμαστε αληθινοί λάτρεις του αληθινού Θεού που κατοικεί στον ουρανό.
Τότε ο βασανιστής, ανοίγοντας το απατηλό στόμα του και ακονίζοντας την κολακευτική του γλώσσα σαν ξυράφι, τους απευθύνθηκε με έναν πονηρά υφασμένο λόγο, προσπαθώντας με την υπόσχεση δώρων και τιμών να εκτρέψει από την ευθεία οδό προς την καταστροφική ειδωλολατρία εκείνους που ο Κύριος «είχε τιμωρήσει με το πολύτιμο αίμα Του». 5817 Ταυτόχρονα, ο ανθύπατος τους απείλησε με τρομερά βασανιστήρια αν δεν ήθελαν να εκπληρώσουν όσα τους συμβούλευσε και τους πρόσταξε.
Οι άγιοι απάντησαν:
«Απορρίψαμε προ πολλού, Ανθύπατε, τα χαρίσματα και τις τιμές που μας υπόσχεσαι, τα μισήσαμε και τα θεωρήσαμε «ζημία για την υπεροχή της γνώσης του Χριστού Ιησού» ( Φιλ. 3 :8 ), διότι έχουμε ουράνιες ευλογίες, οι οποίες είναι μεγαλύτερες και καλύτερες από τις επίγειες ευλογίες. Οι επίγειες ευλογίες είναι προσωρινές και πρόσκαιρες, ενώ οι ουράνιες ευλογίες είναι αιώνιες και αμετάβλητες ( Β΄ Κορ. 4:18 ). Όχι μόνο δεν φοβόμαστε τα τρομερά βασανιστήρια με τα οποία μας απειλείτε, αλλά και επιθυμούμε πολύ να τα υπομείνουμε, ώστε να αποκαλυφθεί σε εμάς η δύναμη και η ισχύς του Θεού μας, την οποία θα θαυμάσετε και, αναγνωρίζοντας την αδυναμία των βρωμερών θεών σας, θα ντραπείτε. Αλλά γιατί να συνεχίσουμε τη λεκτική μας διαμάχη; Ξεκινήστε αυτό που σκοπεύετε να κάνετε και θα πειστείτε ότι θα έχουμε πολύ μεγαλύτερη επιμονή στην υπομονή από ό,τι εσείς στον ζήλο για τα βασανιστήρια.»
Τότε ο βασανιστής άρχισε να τους βασανίζει με διάφορα βασανιστήρια, και οι άγιοι υπέμειναν αυτά τα βασανιστήρια για δεκαεννέα ημέρες, δεχόμενοι νέες πληγές κάθε μέρα και υπομένοντας πείνα και δίψα. Μαζί τους ήταν η αγία παρθένος Ευφημία, νέα και όμορφη· ενθαρρύνοντάς την, της έλεγαν:
– Αγωνίσου, παρθένε, για χάρη του Ουράνιου Νυμφίου, αγωνίσου να Τον ευαρεστήσεις μέσα από τα βάσανα, αγωνίσου να Τον συναντήσεις με τις φρόνιμες παρθένες, ώστε να σε αγαπήσει ως νύφη Του και να σε φέρει στο δωμάτιό Του 5819 .
Έπειτα, την εικοστή μέρα, οδηγήθηκαν σε δίκη, όπου ο ανθύπατος τους ρώτησε:
– Ίσως, έχοντας μάθει από τα βάσανα, να θέλετε τώρα να υπακούσετε στο διάταγμά μας;
Τότε οι άγιοι μάρτυρες, μαζί με την Αγία Ευφημία, είπαν σε απάντηση:
«Μην ελπίζεις, ανθύπατε, να μας ξεστρατίσεις από την ευθεία οδό: πιο γρήγορα θα μπορέσεις να γυρίσεις βουνά στη γη και να μετακινήσεις τα αστέρια στον ουρανό παρά να αποσπάσεις τις καρδιές μας από τον αληθινό Θεό».
Ενοχλημένος από αυτά τα λόγια, ο βασανιστής διέταξε να τους χτυπήσουν στο πρόσωπο για πολύ ώρα. Τότε, βλέποντας ότι αυτό δεν είχε αποτέλεσμα, αποφάσισε να τους στείλει στον αυτοκράτορα και, εν τω μεταξύ, διέταξε να τους φυλακίσει. Καθώς τους οδηγούσαν εκεί, ο ανθύπατος είδε την Αγία Ευφημία, μια νεαρή και όμορφη κοπέλα, να λάμπει ανάμεσα στους αγίους μάρτυρες όπως το φεγγάρι ανάμεσα στα αστέρια, και σαν λύκος, άρπαξε αυτό το πρόβατο από το κοπάδι του Χριστού. Αυτή, σηκώνοντας τα μάτια και τα χέρια της στον ουρανό, φώναξε:
– Μη με εγκαταλείπεις, αγαπημένε μου Νυμφίο, Ιησού Χριστέ, γιατί σε Σένα εμπιστεύομαι· μη παραδώσεις στα θηρία την ψυχή που Σε αγαπά και ομολογεί το άγιο όνομά Σου· μη αφήσης τον εχθρό μου να χαίρεται για μένα· ενίσχυσέ με, τον αδύναμο δούλο Σου, για να μην με νικήσει η ανομία.
Θέλοντας να την προσηλυτίσει στον αθεϊσμό του, ο βασανιστής επινόησε κάθε είδους μέσα για να την αποπλανήσει, χρησιμοποιώντας γλυκά λόγια, δώρα και διάφορες υποσχέσεις για να κερδίσει την παρθενική της καρδιά.
Αλλά εκείνη είπε με σιγουριά:
«Μη νομίζεις, βασανιστή, ότι μπορείς εύκολα, με πονηρή πειθώ, να κλίνεις την αδυναμία μου στην κακία και την ανομία σου· γιατί αν και είμαι γυναίκα εκ φύσεως, αδύναμη στη σάρκα και νέα στα χρόνια, η καρδιά μου είναι ακόμα πιο σταθερή από τη δική σου, και η δύναμη της πίστης μου είναι πολύ ισχυρότερη από το θάρρος σου· επιπλέον, με τη χάρη του Χριστού μου, έχω μεγαλύτερο λόγο από όλους τους ειδωλολάτρες ρήτορες σου, με τους οποίους εσύ θεωρείς τους εαυτούς σου σοφούς, όντας μάλιστα πιο ανόητοι από όλους τους αδαείς, αφού δεν θέλεις να γνωρίσεις τον αληθινό Θεό, θεωρώντας τον δαίμονα Θεό. Έτσι, δεν θα με αποπλανήσεις με πονηρά λόγια, όπως κάποτε το φίδι αποπλάνησε την προγονή μας· δεν θα γλυκάνεις αυτόν τον πικρό κόσμο με τις ηδονές του, τις οποίες εγώ θεωρώ πικρές για χάρη του γλυκύτατου Ιησού μου· και δεν θα υπερνικήσεις «τη δύναμη που τελειοποιείται στην αδυναμία» ( Β΄ Κορινθίους 12:9 ), όσο ισχυρές κι αν είναι οι επιθέσεις σου. Γιατί εμπιστεύομαι στον Χριστό μου ότι δεν θα με εγκαταλείψει ούτε θα αποσύρει το δυνατό Του χέρι βοήθειας μέχρι να καταπατηθεί το περήφανο κεφάλι του δαίμονα κάτω από τα πόδια μιας γυναίκας».
Τότε ο βασανιστής, ταπεινωμένος από την απάντηση της Αγίας Ευφημίας, θύμωσε υπερβολικά και, μετατρέποντας την άθλια αγάπη του που της είχε δείξει προηγουμένως σε οργή, διέταξε να ετοιμαστεί ένας τροχός βασανιστηρίων με πολλά αιχμηρά μαχαίρια. Καθώς οι υπηρέτες έδεναν την αγία παρθένο σε αυτόν τον τροχό, εκείνη προστάτευε τον εαυτό της με το σημείο του σταυρού. Άρχισαν να γυρίζουν τον τροχό, με αποτέλεσμα το σώμα της μάρτυρας να κοπεί σε κομμάτια και οι αρθρώσεις της να θρυμματιστούν.
Προσευχήθηκε θερμά στον Θεό.
«Κύριε Ιησού Χριστέ», φώναξε η αγία παρθένος, «φώτιση της ψυχής μου, πηγή ζωής, που χαρίζεις σωτηρία σε όσους σε εμπιστεύονται. Δώσε τώρα σε βοήθειά μου, για να γνωρίσουν όλοι ότι εσύ είσαι ο μόνος Θεός και η σταθερή ελπίδα εκείνων που σε εμπιστεύονται, ότι κανένα κακό δεν θα σε βρει, ούτε θα πλησιάσει καμία πληγή στην κατοικία σου» ( Ψαλμός 91 :9-10 ).
Καθώς προσευχόταν, ο τροχός σταμάτησε ξαφνικά και οι υπηρέτες έπεσαν εξαντλημένοι. Ένας άγγελος του Θεού εμφανίστηκε, έσπασε τον στρόφαλο και, βγάζοντας την αγία κόρη από τον τροχό, θεράπευσε τις πληγές της και αποκατέστησε την υγεία της. Αυτή, κατεβαίνοντας από τον τροχό ολόκληρη και υγιής, έψαλλε με χαρά, ευχαριστώντας τον Θεό και δοξάζοντας την παντοδύναμη δύναμή Του.
Βλέποντας αυτό, ο βασανιστής και όλοι όσοι ήταν εκεί έμειναν άναυδοι και έκπληκτοι από αυτό το θαύμα. Ωστόσο, εκεί που η κακία είχε τυφλώσει τα μάτια της ψυχής, ένα τόσο μεγάλο θαύμα δεν μπορούσε να φέρει κανένα όφελος· δεν μπορούσαν να αναγνωρίσουν το ισχυρό χέρι του αληθινού Θεού: «Η καρδιά αυτού του λαού έγινε βαριά, και τα αυτιά τους βαριά ακοήσαν, και τα μάτια τους έκλεισαν» ( Ησαΐας 6:10 ), και θεώρησαν αυτό το θαυματουργό σημείο έργο μαγείας.
Μετά από αυτό, ο βασανιστής διέταξε να ανάψουν μια μεγάλη φωτιά σε ένα ειδικό καμίνι και να ρίξουν τον άγιο μέσα σε αυτό. Ενώ το καμίνι θερμαινόταν και μια άγρια φλόγα έκαιγε ήδη μέσα, η αγία μάρτυρας παραδόθηκε ξανά στην προσευχή, η οποία κάποτε, σαν πανοπλία, προστάτευε τους τρεις νέους στο πύρινο καμίνι. Η αγία παρθένος αντιμετώπισε το υλικό πυρ με τη φωτιά της ένθερμης αγάπης για τον Θεό και, σηκώνοντας τα μάτια της στον ουρανό, είπε:
– Θεέ μου, που κατοικείς ψηλά και επιβλέπεις τους ταπεινούς ( Ησαΐας 33:5 · Ψαλμός 138:6 )! Στη Βαβυλώνα φύλαξες τους τρεις νέους, που παραδόθηκαν στη φωτιά για χάρη του νόμου Σου, μέσω του αγίου αγγέλου Σου, ολόκληρους και αβλαβείς από τη φωτιά, και τους έστειλες δροσιά από τον ουρανό· γίνε και σε μένα, τον δούλο Σου, βοηθός, γιατί αγωνίζομαι, Χριστέ μου, για χάρη της δόξας Σου!
Έτσι είπε, και, έχοντας προστατευτεί με το σημείο του σταυρού σαν με όπλο, στάθηκε, περιμένοντας ήρεμα να ριχτεί στη φωτιά.
Τότε δύο στρατιώτες, ο Βίκτωρ και ο Σωσθένης, που επρόκειτο να ρίξουν τον μάρτυρα στο καμίνι, είδαν ένα θαυμαστό φαινόμενο να εμφανίζεται στη φωτιά. Άγγελοι του Θεού εμφανίστηκαν μπροστά τους, σκορπίζοντας τη φωτιά στο καμίνι και απαγορεύοντάς τους να αγγίξουν τη νύφη του Χριστού. Βλέποντας αυτό το θαύμα, είπαν στον βασανιστή:
«Δεν τολμούμε, Ανθύπατο, να αγγίξουμε αυτή την αγία παρθένο με τα αχρεία μας χέρια και να την ρίξουμε στη φωτιά, ακόμα κι αν διατάξετε να μας κόψουν τα κεφάλια, γιατί βλέπουμε ένα θαυμαστό θαύμα που τα μάτια σας δεν μπορούν να δουν. Και είναι καλύτερο για εμάς να υπομείνουμε την οργή σας παρά την οργή εκείνων των φωτεινών ανδρών που μας απειλούν μέσα από τις φλόγες της φωτιάς.»
Ακούγοντας αυτό, ο βασανιστής θύμωσε μαζί τους. Νομίζοντας ότι ήταν Χριστιανοί και γι' αυτό δεν ήθελαν να ρίξουν την κόρη στο καμίνι, διέταξε να τους δέσουν και ανέθεσε την εκτέλεση των διαταγών του σχετικά με την Ευφημία σε δύο άλλους στρατιώτες, τον έναν Καίσαρα και τον άλλον Βάριο. Αυτοί οι τελευταίοι, αρπάζοντας την κόρη, την έριξαν στο καμίνι, αλλά αμέσως μια δυνατή φλόγα εξερράγη από το καμίνι και, ορμώντας προς τους στρατιώτες που είχαν ρίξει την κόρη στο καμίνι, τους έκαψε επιτόπου σε στάχτη και ανάγκασε τους υπόλοιπους υπηρέτες να φύγουν. Ο άγιος, αγαλλιασμένος στη μέση του καμινιού, σαν σε ένα φωτεινό δωμάτιο και δροσερή δροσιά, έψαλε το τραγούδι των τριών νέων: «Ευλογημένος είσαι, Κύριε, ο Θεός των πατέρων μας, και υμνητός και υψωμένος στους αιώνες» ( Δαν. 3:52 ). Και ένα θαυμαστό θαύμα συνέβη: η φωτιά δεν την άγγιξε, ούτε καν τα ρούχα της, γιατί ο ίδιος ο άφθαρτος Νυμφίος της, ο Χριστός ο Κύριος, κατέβηκε κρυφά στο καμίνι στην αγία νύφη Του και την έλουσε με ουράνια δροσιά. Όταν η φωτιά έσβησε, ο άγιος βγήκε σώος και αβλαβής, εκπλήσσοντας τους πάντες. Μη σίγουρος τι να κάνει, ο βασανιστής διέταξε να την ρίξουν στη φυλακή, λέγοντας στον εαυτό του: «Απόψε θα βρω τι θα κάνω με αυτή τη μάγισσα». Στη συνέχεια, καλώντας τον Βίκτωρα και τον Σωσθένη, όρμησε πάνω τους με όλη του την οργή και υποσχέθηκε να τους καταστρέψει αν δεν προσκυνούσαν τα είδωλα.
Απάντησαν:
«Μέχρι τώρα, ήμασταν πλανεμένοι, αγνοώντας την αλήθεια· τώρα γνωρίσαμε τον Ένα Θεό, που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη· αυτόν πιστεύουμε και λατρεύουμε, και από τώρα και στο εξής δεν θα τιμούμε πλέον τους θεούς σας, τους οποίους και εμείς λατρεύαμε προηγουμένως, αγνοώντας ότι μας εξαπατούσαν οι δαίμονες. Κάντε μας όπως θέλετε· τα σώματά μας είναι στα χέρια σας και οι ψυχές μας είναι υπό την προστασία του Θεού».
Και ο βασανιστής τους καταδίκασε να κατασπαραχθούν από άγρια θηρία. Καθώς οι άγιοι περπατούσαν προς τον τόπο όπου τα θηρία επρόκειτο να τα κατασπαράξουν, προσευχήθηκαν θερμά στον Θεό να τους ελεήσει και, συγχωρώντας τους τις αμαρτίες που είχαν διαπράξει ενώ ζούσαν στην πλάνη και την απιστία, να οδηγήσει τις ψυχές τους στην κατοικία εκείνων που πιστεύουν σε Αυτόν. Και αμέσως μια θεϊκή φωνή αντήχησε από τον ουρανό, καλώντας τους σε ανάπαυση. Ακούγοντάς την, με χαρά παρέδωσαν τις ψυχές τους στα χέρια του Θεού. Τα άγρια θηρία, ωστόσο, δεν άγγιξαν τα σώματά τους, τα οποία αργότερα θάφτηκαν κρυφά από τους πιστούς.
Όταν πέρασε η νύχτα και ξημέρωσε, ο βασανιστής κάθισε στο βήμα της κρίσης και η Αγία Ευφημία οδηγήθηκε έξω από τη φυλακή. Πηγαίνοντας στη δίκη, έψαλλε με χαρά:
– «Θεέ μου, θα ψάλλω σε Σένα ένα νέο τραγούδι» ( Ψαλμός 144:9 ). Θα σε υμνήσω, Κύριε, τη δύναμή μου! Θα ψάλλω σε Σένα ανάμεσα στους λαούς και θα δοξάζω το όνομά Σου, γιατί εσύ είσαι ο μόνος αληθινός Θεός, και δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από Σένα.
Ψάλλοντας έτσι, έφτασε στη δίκη. Εκεί την ανέκριναν επίμονα, την βασάνισαν και την ανάγκασαν να προσφέρει μια θυσία. Όταν εκείνη αρνήθηκε να υποταχθεί, ο βασανιστής, πεπεισμένος για την σταθερότητά της, διέταξε να την κρεμάσουν και το σώμα της να κοπεί με κοφτερά μαχαίρια. Ωστόσο, ακόμη και μετά από αυτό το μαρτύριο, με τη δύναμη του Θεού, παρέμεινε αλώβητη. Έπειτα, αφού έσκαψαν ένα βαθύ χαντάκι και το γέμισαν με νερό, έβαλαν μέσα αμέτρητα φίδια, οχιές, δηλητηριώδη θαλάσσια πλάσματα και κάθε είδους ερπετά, χερσαία και υδρόβια. Όταν το χαντάκι γέμισε με αυτά, ο βασανιστής διέταξε να ριχτεί μέσα η Αγία Ευφημία.
Εκείνη, κάνοντας το σταυρό της, είπε:
«Φως μου, Ιησού Χριστέ! Σύ φύλαξες τον Ιωνά αλώβητο στην κοιλιά του θηρίου, λύτρωσες τον Δανιήλ από το στόμα των λιονταριών· σώσε και μένα με το κραταιό σου χέρι, για να δοξαστεί το άγιο όνομά σου σε μένα».
Με αυτά τα λόγια, έπεσε στο χαντάκι. Τα ερπετά, πλησιάζοντάς την, δεν της έκαναν κακό, αλλά φάνηκαν να τη νοιάζονται, γιατί την κουβαλούσαν στις πλάτες τους, εμποδίζοντάς την να πνιγεί στα βάθη του χαντακιού που ήταν γεμάτο με νερό. Η αγία παρθένα αναδύθηκε, με τη χάρη του Θεού, χωρίς να πάθει τίποτα. Ο βασανιστής ήταν τώρα εντελώς χαμένος, μη ξέροντας τι άλλο να κάνει μαζί της. Επιθυμώντας ακόμα την καταστροφή της και πιστεύοντας ότι η μαγεία που πίστευε ότι κατείχε η αγία υπερνίκησε μόνο τους προφανείς κινδύνους, όχι τα κρυφά σχέδια, διέταξε να σκαφτεί ένα άλλο χαντάκι και να γεμιστεί με αιχμηρά δόρατα, σπαθιά και μαχαίρια, φυτεύοντας όλα αυτά τα όπλα στον πάτο του χαντακιού, με τις αιχμές προς τα πάνω, και καλύπτοντας το εξωτερικό με κλαδιά και χώμα. Στη συνέχεια, διέταξε τη μάρτυρα να διασχίσει το χαντάκι, περιμένοντας ότι, χωρίς να το καταλάβει, θα έπεφτε πάνω στο αιχμηρό όπλο που θα έμπαινε μέσα σε αυτό και θα πέθαινε από τα τραύματά της. Αλλά η αγία διέσχισε εύκολα, σαν πουλί που πετάει μέσα από ένα δίχτυ. Μερικοί ειδωλολάτρες, χωρίς να το γνωρίζουν, έπεσαν μέσα σε αυτό και χάθηκαν. Βλέποντας αυτό, ο βασανιστής ντράπηκε και εκπληρώθηκαν τα λόγια της Γραφής: «Έσκαψε λάκκο και αφού τον γέμισε, έπεσε στο λάκκο που είχε ετοιμάσει» ( Ψαλμός 7:16 ).
Ο άγιος δοξολόγησε τον Θεό ψάλλοντας:
– «Τις δύναται να εκφωνήσει τα θαύματα του Κυρίου; Τίς δύναται να διηγηθεί πάσαν την αίνεσίν Του;» ( Ψαλμ. 106:2 ), διότι Εσύ διατήρησες την ταλαιπωρημένη δούλη Σου αλώβητη από τα τραύματά της, την έσωσες από τη φωτιά, την προστάτευσες από τα άγρια θηρία, το νερό και τον τροχό, και την έβγαλες από τον λάκκο. Και τώρα, Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από το χέρι εκείνου που υπήρξε εχθρός όλων όσων Σε υπακούν από την αρχή· «Μη θυμάσαι τας αμαρτίας της νεότητάς μου και τας παραβάσεις μου» ( Ψαλμ. 25:7 ), αλλά με τις σταγόνες του αίματός Σου, που χύνεται για μένα, καθάρισε την ακαθαρσία της σάρκας και του πνεύματός μου· διότι Εσύ είσαι ο καθαρισμός, ο αγιασμός και ο φωτισμός των δούλων Σου ( Εβρ. 1:3 · Λουκ. 2:32 ).
Ο ανθύπατος προσπάθησε για άλλη μια φορά να την αποπλανήσει με καλά λόγια.
«Μην ατιμάσεις τη γενεαλογία σου», είπε, «μην καταστρέψεις το άνθος της νεότητάς σου και μην καταδικάσεις τον εαυτό σου σε θάνατο. Τίμα τον μεγάλο Άρη, και θα τιμηθείς από όλους μας, θα επαινεθείς και θα ανταμειφθείς με μεγάλη δόξα και πλούτο».
Έλεγε πολλά άλλα πράγματα για να την αποπλανήσει, αλλά εκείνη τον γέλασε και τον αποκαλούσε τρελό.
Τότε άρχισε ξανά να την βασανίζει και, αφού την έδειρε σκληρά με ραβδιά, διέταξε να την πριονίσουν με ένα κοφτερό πριόνι, αλλά το πριόνι δεν μπόρεσε να βλάψει το άγιο σώμα της. Στη συνέχεια, διέταξε να την ψήσουν σε ένα πυρακτωμένο τηγάνι, αλλά το τηγάνι κρύωσε, γιατί άγγελοι παρέμειναν με τη νύφη του Χριστού, φυλάσσοντάς την καθ' όλη τη διάρκεια των βασάνων της. Τελικά, ο ανθύπατος καταδίκασε την Ευφημία να καταβροχθιστεί από άγρια θηρία.
Όταν η αγία οδηγήθηκε στο τσίρκο, όπου επρόκειτο να την κατασπαράξουν ζώα, προσευχήθηκε στον Κύριο να δώσει τέλος στο μαρτύριό της, να πάρει την ψυχή της στα χέρια Του και να την διατάξει να περάσει από το πολύπαθο σώμα της στην επιθυμητή γη.
«Κύριε των δυνάμεων!», είπε. «Αποκάλυψες την ακατανίκητη δύναμή Σου και το ακατανίκητο δεξί Σου χέρι μέσα μου. Μου έδειξες την αδυναμία των δαιμόνων και την τρέλα του βασανιστή, και με έθεσες πάνω από όλα τα βασανιστήρια. Όπως επέτρεψες τη σφαγή και την έκχυση του αίματος των μαρτύρων που ήρθαν πριν από μένα, έτσι και τώρα δέξου τη θυσία μου, που σου προσφέρεται από ψυχή μεταμελημένη και ταπεινό πνεύμα, και ανάπαυσε την ψυχή μου στα άγια σκηνώματα και ανάμεσα στους μαρτύρους, «γιατί είσαι ευλογημένος για πάντα».»
Όταν η Αγία Ευφημία τελείωσε την προσευχή της, άγρια θηρία - λιοντάρια και αρκούδες - εξαπολύθηκαν πάνω της. Την πλησίασαν και της έγλειψαν τα πόδια. Μόνο μία αρκούδα της προκάλεσε μια μικρή πληγή, από την οποία έτρεχε αίμα. Εκείνη τη στιγμή, ακούστηκε μια φωνή από τον ουρανό, που την καλούσε στα ουράνια βασίλεια, και αμέσως παρέδωσε το πνεύμα της στον Κύριο, για χάρη του οποίου είχε υποφέρει με κάθε αφοσίωση. Η γη σείστηκε, η πόλη σείστηκε, τα τείχη κατέρρευσαν, οι εκκλησίες έπεσαν και μεγάλος τρόμος κατέλαβε τους πάντες. Όταν όλοι έφυγαν από το τσίρκο φοβισμένοι, το άγιο σώμα του μάρτυρα παρέμεινε πεσμένο στο έδαφος.
Οι γονείς της Ευφημίας πήραν την αγία κόρη τους και την έθαψαν με τιμές κοντά στην πόλη, σε απόσταση ενός βερσόκ . 5822 Ευχαρίστησαν τον Θεό, χαρούμενοι που αξιώθηκαν να γίνουν γονείς μιας τέτοιας κόρης, η οποία, με το αίμα της χύθηκε, έγινε νύφη του ουράνιου Νυμφίου, του Χριστού και Βασιλιά των πάντων, στον οποίο ανήκει η τιμή και η δόξα μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντα και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
Κοντάκιον, Ήχος 4:
Μέσα στα βάσανά Σου αγωνίστηκες καλά, και μετά θάνατον μας αγιάζεις με ρυάκια θαυμάτων, ω πανάξιε· γι' αυτό ψάλλουμε την αγία Κοίμησή Σου, που ρέει με πίστη στον Θείο Ναό Σου, για να ελευθερωθούμε από πνευματικές ασθένειες και να αντλήσουμε τη χάρη των θαυμάτων.
* * *
Σημειώσεις
Η κύρια πόλη της ρωμαϊκής επαρχίας της Βιθυνίας, στη νότια όχθη της Προποντίδας (Θάλασσα του Μαρμαρά) απέναντι από το Βυζάντιο.
Οι ανθύπατοι ήταν οι κυβερνήτες του αυτοκράτορα σε επαρχίες ή περιοχές.
Ο Άρης ή ο Άρης είναι ένας παγανιστικός θεός· θεωρούνταν θεός του πολέμου και ταυτόχρονα προστάτης των ανθρώπων και των αγρών από κάθε κακό.
Κανόνας για τη Συνάντηση του Κυρίου, άσμα 3, ιρμός.
Δηλαδή, το θεωρούμε, σε σύγκριση με τα οφέλη που αποκτήθηκαν μέσω του Χριστού, απλά σκουπίδια που σαρώνονται έξω από το δωμάτιο.
Εδώ, φυσικά, είναι η παραβολή του Σωτήρος για τις φρόνιμες παρθένες (βλέπε Ματθαίος 25:1–13 ).
Δηλαδή, η δύναμη του Θεού, η οποία ενδυναμώνει τους αδύναμους ανθρώπους.
Δηλαδή, δεν θα συμβούν καταστροφές και δεν θα καταβαρύνονται τα σώματα εκείνων που έχουν κάνει τον Θεό καταφύγιό τους ( Ψαλμός 90:9-10 ).
Αργότερα χτίστηκε εδώ μια εκκλησία αφιερωμένη στη Μεγαλομάρτυρα Ευφημία. Η Δ΄ Οικουμενική Σύνοδος (Χαλκηδόνας) πραγματοποιήθηκε σε αυτήν την εκκλησία το 451 μ.Χ. Τον 5ο αιώνα, χτίστηκαν εκκλησίες προς τιμήν της μεγαλομάρτυρος στη Ρώμη και το Μιλάνο. Τα λείψανά της μεταφέρθηκαν στην Αλεξάνδρεια υπό τον Μέγα Θεοδόσιο και αργότερα επέστρεψαν στη Χαλκηδόνα. Μετά την κατάληψη της Χαλκηδόνας από τους Πέρσες (617), τα λείψανα της Αγίας Ευφημίας μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη, όπου και παραμένουν μέχρι σήμερα.
