Ὁμοῦ δίκαιον τρεῖς σέβειν Ἑωσφόρους, Φῶς τρισσολαμπὲς πηγάσαντες ἐν βίῳ. Κοινὸν τὸν ὕμνον προσφέρειν πάντας θέμις, Τοῖς ἐκχέασι πᾶσι κοινὴν τὴν χάριν. Ἔαρ χελιδὼν οὐ καθίστησι μία· Αἱ τρεῖς ἀηδόνες δὲ τῶν ψυχῶν ἔαρ. Τὴν μὲν νοητὴν ἡ Τριὰς λάμπει κτίσιν, Τριάς γε μὴν αὕτη δὲ τὴν ὁρωμένην. Ἀπώλεσαν μὲν οἱ πάλαι Θεοῦ σέβας, Ἐξ Ἡλίου τε καὶ Σελήνης ἀφρόνως· Κὰλλoς γὰρ αὐτῶν θαυμάσαντες καὶ τάχος, Ὥσπερ θεοῖς προσῆγον οὐκ ὀρθῶς σέβας. Ἐκ τῶν τριῶν τούτων δὲ φωστήρων πάλιν, Ἡμεῖς ἀνηνέχθημεν εἰς Θεοῦ σέβας, Κάλλει βίου γάρ, τῇ τε πειθοῖ τῶν λόγων, Πείθουσι πάντας τὸν μόνον Κτίστην σέβειν. Κτίσιν συνιστᾷ τὴν δὲ τὴν ὁρωμένην, Τὸ Πῦρ, Ἀήρ, Ὕδωρ τε, καὶ Γῆς ἡ φύσις. Οἱ δ᾿ αὖ συνιστῶντές τε κόσμον τὸν μέγαν, Τὴν πρὸς Θεόν τε Πίστιν, ὡς ἄλλην κτίσιν Στοιχειακῆς φέρουσι Τριάδος τύπον. Μέλει γὰρ αὐτοῖς οὐδενὸς τῶν γηΐνων, Καὶ γήϊνον νοῦν ἔσχον οὐδὲν ἐν λόγοις. Ὁ Γρηγόριος γὰρ πῦρ πνέει νοῦς τὸν λόγον, Πρὸς ὕψος αὖ πείθοντα πάντα ἐκτρέχειν. Τοῖς λιποθυμήσασι δ᾿ ἐκ παθῶν πάλιν, Ἀναπνοὴ τις οἱ Βασιλείου λόγοι. Μιμούμενος δὲ τὴν ῥοὴν τῶν ὑδάτων, Ὁ καρδίαν τε καὶ στόμα χρυσοῦς μόνος, Τοὺς ἐκτακέντας ἐκ παθῶν ἀναψύχει. Οὕτω πρὸς ὕψος τὴν βροτῶν πᾶσαν φύσιν, Ἐκ τῆς χθονὸς φέρουσι τοῖς τούτων λόγοις. Λάμψεν ἑνὶ τριακοστῇ χρυσοτρισήλιος αἴγλη.  Деисис. Василий Великий, Иоанн Златоуст, Григорий Богослов, свт. (складень); Греция. Афон; XVIII в.; техника: чеканка по золоту (сусальному) Δέηση. Μέγας Βασίλειος, Ιωάννης Χρυσόστομος, Γρηγόριος Θεολόγος. τρίπτυχο τού 18ου αιώνα μ.Χ. στο Άγιο Όρος  Святители Григорий Богослов, Иоанн Златоуст и Василий Великий. Византия, Константинополь, XIV в. Местонахождение: Греция, Афон, Ватопедский монастырь Γρηγόριος ο Θεολόγο, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Βασίλειος ο Μέγας . Βυζαντινή Εικόνα τού 14ου αιώνα μ.Χ. στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου. Άγιον Όρος  Святые Параскева Пятница, Григорий Богослов, Иоанн Златоуст и Василий Великий. Икона. Нач. XV в. (ГТГ) Η Αγία Παρασκευή καί οι Άγιοι Γρηγόριος ο Θεολόγο, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Βασίλειος ο Μέγας . Εικόνα στις αρχές τού 15ου αιώνα μ.Χ στην Κρατική Πινακοθήκη Τρετιακόφ (πού είναι μια σημαντική πινακοθήκη της Ρωσίας που βρίσκεται στη Μόσχα και θεωρείται σπουδαιότερη του είδους της σ΄ όλη τη χώρα).  Три святителя. Икона-таблетка. 2-я четв. XV в. (СПИГИАХМЗ) Тверь — город в России, административный центр Тверской области и Калининского района Россия. Расположен на берегах реки Волга в районе впадения в неё рек Тверцы и Тьмаки, в 177,6 км к северо-западу от Москвы. Γρηγόριος ο Θεολόγο, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Βασίλειος ο Μέγας . Εικόνα τού δευτέρου μισού τού 15ου αιώνα μ.Χ στο Τβερ. ( πού είναι μια πόλη στη Ρωσία, ένα διοικητικό κέντρο της περιοχής Tver και της περιοχής Kalininsky της Ρωσίας. Βρίσκεται στις όχθες του ποταμού Βόλγα στην περιοχή όπου εμπίπτουν τα ποτάμια Tvertsy και Tymaki, 177,6 χλμ. Βορειοδυτικά της Μόσχας) .  Святители Василий Великий, Иоанн Златоуст, Григорий Богослов. Икона Рубеж XV-XVI вв.-таблетка из новгородского собора Св. Софии .главный православный храм Великого Новгорода, созданный в 1045—1050 годах Новгородский музей-заповедник приглашает студентов на познавательные квесты(НГОМЗ) Γρηγόριος ο Θεολόγο, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Βασίλειος ο Μέγας . Εικόνα μεταξύ τού 15ου - 16ου αιώνα μ.Χ από τον Καθεδρικό Ιερό Ναό τής Αγίας Σοφίας. η κύρια ορθόδοξη εκκλησία του Veliky Novgorod, Ρωσία που ανεγέρθηκε το 1045-1050 μ,Χ. Τώρα ευρίσκεται στό Μουσείο  Святители Григорий Богослов, Иоанн Златоуст и Василий Великий. Икона. XVI-XVII вв. Велико-Тырновоо. Γρηγόριος ο Θεολόγο, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Βασίλειος ο Μέγας . Εικόνα τού 16ου - 17ου αιώνα μ.Χ στο Βελίκο Τίρνοβο ή Βελίκο Τύρνοβο ( πού είναι μία πόλη της βορειοκεντρικής Βουλγαρίας, πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας)  Икона: Григорий Богослов, Василий Великий, Иоанн Златоуст. Первая половина XIX в Γρηγόριος ο Θεολόγος, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Βασίλειος ο Μέγας . Βυζαντινή Εικόνα τού πρώτου μισού τού 19ου αιώνα μ.Χ.  Икона: Григорий Богослов, Василий Великий, Иоанн Златоуст. Γρηγόριος ο Θεολόγος, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Βασίλειος ο Μέγας .  Икона: Григорий Богослов, Василий Великий, Иоанн Златоуст. Γρηγόριος ο Θεολόγος, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Βασίλειος ο Μέγας . |
Βιογραφία Η αιτία για την εισαγωγή της εορτής των Τριών Ιεραρχών στην Εκκλησία είναι το εξής γεγονός: Κατά τους χρόνους της βασιλείας του Αλεξίου του Κομνηνού (1081 - 1118 μ.Χ.), ο οποίος διαδέχθηκε στη βασιλική εξουσία τον Νικηφόρο Γ’ τον Βοτενειάτη (1078 - 1081 μ.Χ.), έγινε στην Κωνσταντινούπολη φιλονικία ανάμεσα σε λόγιους και ενάρετους άνδρες. Άλλοι θεωρούσαν ανώτερο τον Μέγα Βασίλειο (βλέπε 1 Ιανουαρίου), χαρακτηρίζοντάς τον μεγαλοφυΐα και υπέροχη φυσιογνωμία. Άλλοι τοποθετούσαν ψηλά τον ιερό Χρυσόστομο (βλέπε13 Νοεμβρίου) και τον θεωρούσαν ανώτερο από τον Μέγα Βασίλειο και τον Γρηγόριο και, τέλος, άλλοι, προσκείμενοι στον Γρηγόριο τον Θεολόγο (βλέπε 25 Ιανουαρίου), θεωρούσαν αυτόν ανώτερο από τους δύο άλλους, δηλαδή από τον Βασίλειο και τον Χρυσόστομο. Η φιλονικία αυτή είχε σαν αποτέλεσμα να διαιρεθούν τα πλήθη των Χριστιανών και άλλοι ονομάζονταν «Ιωαννίτες», άλλοι «Βασιλείτες» και άλλοι «Γρηγορίτες».  Εικόνα Βυζαντινή τού 17ου - 18ου αιώνα μ.Χ. που απεικονίζει τούς Τρεις Ιεράρχες : (από αριστερά προς τα δεξιά :) Μέγας Βασίλειος, Ιωάννης Χρυσόστομος, Γρηγόριος Θεολόγος.  Григорий Богослов, Василий Великий, Иоанн Златоуст. XIX в. Невьянск. Γρηγόριος ο Θεολόγος, Βασίλειος ο Μέγας, Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Εικόνα τού 19ου αιώνα μ.Χ. στο Νεβιάνσκ. Το Νεβιάνσκ είναι πόλη της Ρωσικής Ομοσπονδίας, στην Περιφέρεια Σβερντλόβσκ, με πληθυσμό 25.900 κατοίκους. Βρίσκεται 75 χλμ νότια από το Αικατερίνενμπουργκ, στο ποταμό Νέιβα. Είναι κέντρο της Ορθοδοξίας και της εικονογραφίας Στην έριδα αυτή έθεσε τέλος ο Μητροπολίτης Ευχαΐτων, Ιωάννης ο Μαυρόπους. Αυτός, κατά την διήγηση του Συναξαριστή, είδε σε οπτασία τους μέγιστους αυτούς Ιεράρχες, πρώτα καθένα χωριστά και στη συνέχεια και τους τρεις μαζί. Αυτοί του είπαν: «Εμείς, όπως βλέπεις, είμαστε ένα κοντά στον Θεό και τίποτε δεν υπάρχει που να μας χωρίζει ή να μας κάνει να αντιδικούμε. Όμως, κάτω από τις ιδιαίτερες χρονικές συγκυρίες και περιστάσεις που βρέθηκε ο καθένας μας, κινούμενοι και καθοδηγούμενοι από το Άγιο Πνεύμα, γράψαμε σε συγγράμματα και με τον τρόπο του ο καθένας, διδασκαλίες που βοηθούν τους ανθρώπους να βρουν τον δρόμο της σωτηρίας. Επίσης, τις βαθύτερες θείες αλήθειες, στις οποίες μπορέσαμε να διεισδύσουμε με το φωτισμό του Αγίου Πνεύματος, τις συμπεριλάβαμε σε συγγράμματα που εκδώσαμε. Και ανάμεσά μας δεν υπάρχει ούτε πρώτος, ούτε δεύτερος, αλλά, αν πεις τον ένα, συμπορεύονται δίπλα του και οι δύο άλλοι. Σήκω, λοιπόν, και δώσε εντολή στους φιλονικούντες να σταματήσουν τις έριδες και να πάψουν να χωρίζονται για εμάς. Γιατί εμείς, και στην επίγεια ζωή που είμασταν και στην ουράνια που μεταβήκαμε, φροντίζαμε και φροντίζουμε να ειρηνεύουμε και να οδηγούμε σε ομόνοια τον κόσμο. Και όρισε μία ημέρα να εορτάζεται από κοινού η μνήμη μας και καθώς είναι χρέος σου, να ενεργήσεις να εισαχθεί η εορτή στην Εκκλησία και να συνταχθεί η ιερή ακολουθία. Ακόμη ένα χρέος σου, να παραδόσεις στις μελλοντικές γενιές ότι εμείς είμαστε ένα για τον Θεό. Βεβαίως και εμείς θα συμπράξουμε για τη σωτηρία εκείνων που θα εορτάζουν τη μνήμη μας, γιατί έχουμε και εμείς παρρησία ενώπιον του Θεού».  [Византия. XIV.] Вселенские учители. Икона. Византия. XIV в. Византийский музей. Афины. Τρείς Ιεράρχες Οικουμενικοί Διδάσκαλοι. Βυζαντινή Εικόνα τού 14ου αιώνα μ.Χ. στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών Έτσι ο Επίσκοπος Ευχαΐτων Ιωάννης ανέλαβε τη συμφιλίωση των διαμαχόμενων μερίδων, συνέστησε την εορτή της 30ης Ιανουαρίου και συνέγραψε και κοινή Ακολουθία, αντάξια των τριών Μεγάλων Πατέρων. Η εορτή αυτής της Συνάξεως του Μεγάλου Βασιλείου, του Γρηγορίου του Θεολόγου και του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, αποτελεί το ορατό σύμβολο της ισότητας και της ενότητας των Μεγάλων Διδασκάλων, οι οποίοι δίδαξαν με τον άγιο βίο τους το Ευαγγέλιο του Χριστού. Είναι εκείνοι, οι οποίοι εξ’ αιτίας της ταπεινώσεώς τους μπροστά στην αλήθεια, έχουν λάβει το χάρισμα να εκφράζουν την καθολική συνείδηση της Εκκλησίας και ότι διδάσκουν δεν είναι απλώς δική τους σκέψη ή προσωπική τους πεποίθηση, αλλά είναι επιπλέον η ίδια η μαρτυρία της Εκκλησίας, γιατί μιλούν από το βάθος της καθολικής της πληρότητας. Περί τις αρχές του 14ου αιώνα μ.Χ. ανεγέρθη ναός των Τριών Ιεραρχών κοντά στην Αγία Σοφία Κωνσταντινούπολης, δίπλα σχεδόν στη μονή της Παναχράντου.  Ιερά Λείψανα  Racla cu părticele din moaștele Sfinților Trei Ierarhi Mănăstirea Sfântul Pavel Xiropotamitul. Λειψανοθήκη με τα λείψανα των Αγίων Τριών Ιεραρχών  στην Ιερά Μονή τού Αγίου Παύλου Άγιον Όρος.   Мощи святителей Василия Великого, Григория Богослова, Иоанна Златоуста; Храм в честь святителя Иоасафа Белгородского Украина, 04128, Киев, Λειψανοθήκη με τα λείψανα των Αγίων Τριών Ιεραρχών  στον Ιερό Ναός προς τιμήν του Αγίου Ιωαφάφ του Βελγοροντ Κίεβο. Ουκρανία  |
Ἀπολυτίκιον
Μετὰ τὴν α' Στιχολογίαν, Κάθισμα Μετὰ τὴν β' Στιχολογίαν, Κάθισμα Κάθισμα  Василий Великий и Иоанн Златоуст. Мозаика Палатинской капеллы в Палермо, Сицилия, ок.1140 г. Οι Άγιοι Βασίλειος ο Μέγας καί Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Ψηφιδωτό μεταξύ τών ετών 1146-1151 μ.Χ. από το Παλατινό Παρεκκλήσι. Σικελία Palatine Chapel ( ιταλική Cappella Palatina - κυριολεκτικά, "παρεκκλήσι παλατιού") - το εκκλησάκι του Νορμανδικού Παλατιού στο Παλέρμο , το προσωποπέδιο των βασιλιάδων και κατοίκων της Σικελίας. Είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του αραβο-νορμανδικού ρυθμού , περιέχει ψηφιδωτά από βυζαντινούς και τοπικούς δασκάλους του 12ου αιώνα (που συμπληρώνονται μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα ), καθώς και από την αραβική σκαλιστή οροφή , η οποία είναι η πιο σπάνια για την Ευρώπη |
Κοντάκιον
Ἦχος β’. Τούς ἀσφαλεῖς.
Τούς Ἱερούς καί θεοφθόγγους Κήρυκας, τήν κορυφήν τῶν Διδασκάλων Κύριε, προσελάβου εἰς ἀπόλαυσιν τῶν ἀγαθῶν σου καί ἀνάπαυσιν· τούς πόνους γάρ ἐκείνων καί τόν κάματον, ἐδέξω ὑπέρ πᾶσαν ὁλοκάρπωσιν, ὁ μόνος δοξάζων τούς Ἁγίους σου.
Ὁ Οἶκος
Τὶς ἱκανὸς τὰ χείλη διᾶραι, καὶ κινῆσαι τὴν γλῶσσαν πρὸς τοὺς πνέοντας πῦρ, δυνάμει Λόγου καὶ Πνεύματος; ὅμως τοσοῦτον εἰπεῖν θαρρήσω, ὅτι πᾶσαν παρῆλθον τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν οἱ τρεῖς, τοῖς πολλοῖς καὶ μεγάλοις χαρίσμασι, καὶ ἐν πράξει καὶ θεωρίᾳ, τοὺς κατ᾿ ἄμφω λαμπροὺς ὑπεράραντες· διὸ μεγίστων δωρεῶν τούτους ἠξίωσας, ὡς πιστούς σου θεράποντας, ὁ μόνος δοξάζων τούς Ἁγίους σου.
Ἐξαποστειλάριον
Ἦχος γ'
Ὁ οὐρανὸν τοῖς ἄστροις
Τὰ τοῦ φωτὸς δοχεῖα, τὰς φεγγοβόλους ἀστραπάς, Βασίλειον νῦν τὸν Μέγαν, Γρηγόριον Θεολόγον, Χρυσόστομον Ἰωάννην, ἀνευφημήσωμεν πάντες.
Ἐξαποστειλάριον
Ἦχος γ'
Ὁ οὐρανὸν τοῖς ἄστροις
Ἡ ἑνιαία θεότης, Πατὴρ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα, ταῖς Βασιλείου πρεσβείαις, Γρηγορίου καὶ Ἰωάννου, καὶ τῆς ἁγνῆς Θεοτόκου, μὴ χωρισθείην σῆς δόξης.
Μεγαλυνάριον
Ρήτορες σοφίας θεοειδεῖς, στῦλοι Ἐκκλησίας, οὐρανίων μυσταγωγοί, Βασίλειε πάτερ, Γρηγόριε θεόφρον, καὶ θεῖε Ἰωάννη, κόσμῳ ἐδείχθητε.
ΑΠΟ ΤΟ ΡΩΣΙΚΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ
(μετάφραση GOOGLE)
Άγιος Δημήτριος του Ροστόφ
Βίοι των Αγίων
Η Σύναξη των Τριών Μεγάλων Οικουμενικών Διδασκάλων: Βασιλείου του Μεγάλου, Γρηγορίου του Θεολόγου και Ιωάννου του Χρυσοστόμου
Η μνήμη του τιμάται στις 30 Ιανουαρίου
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του ευσεβούς και φιλόχριστου αυτοκράτορα Αλεξίου Κομνηνού (1057) , ο οποίος διαδέχθηκε τον Νικηφόρο Βοτανειάτη (1058 ), ξέσπασε μεγάλη διαμάχη στην Κωνσταντινούπολη σχετικά με αυτούς τους τρεις αγίους ανάμεσα στους πιο επιδέξιους διδασκάλους σοφίας στην ευγλωττία. Κάποιοι κατέτασσαν τον Μέγα Βασίλειο πάνω από τους άλλους αγίους, αποκαλώντας τον τον πιο εξέχοντα ρήτορα, καθώς τους ξεπερνούσε όλους στα λόγια και στα έργα, και έβλεπαν σε αυτόν έναν άνθρωπο λίγο κατώτερο από τους αγγέλους, σταθερό στον χαρακτήρα, που δεν συγχωρούσε εύκολα αμαρτίες και ήταν ξένος προς όλα τα γήινα πράγματα. Κάτω από αυτόν κατέταξαν τον θείο Ιωάννη Χρυσόστομο , του οποίου οι ιδιότητες διέφεραν από αυτές που ήδη αναφέρθηκαν: ήταν διατεθειμένος να συγχωρεί τους αμαρτωλούς και τους επέτρεπε γρήγορα να μετανοήσουν. Άλλοι, αντίθετα, εξύψωσαν τον Θείο Χρυσόστομο ως έναν πολύ φιλάνθρωπο άνθρωπο, που κατανοούσε την αδυναμία της ανθρώπινης φύσης, και ως έναν εύγλωττο ρήτορα που προέτρεπε όλους σε μετάνοια με τους πολλούς, γλυκανάλατους λόγους του. Γι' αυτό, τον τιμούσαν πάνω από τον Μέγα Βασίλειο και τον Γρηγόριο τον Θεολόγο. Άλλοι, τέλος, υποστήριξαν τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, υποστηρίζοντας ότι με την πειστικότητα του λόγου του, την επιδέξια ερμηνεία της Αγίας Γραφής και την κομψότητα της γραφής του, ξεπερνούσε όλους τους πιο φημισμένους εκπροσώπους της ελληνικής σοφίας, τόσο εκείνους που έζησαν πριν από αυτόν όσο και εκείνους που ήταν σύγχρονοί του. Έτσι, κάποιοι εξύψωσαν τη δόξα του Αγίου Γρηγορίου, ενώ άλλοι υποτίμησαν τη σημασία του. Αυτό οδήγησε σε διχόνοια μεταξύ πολλών, με κάποιους να ονομάζονται Ιωαννίτες, άλλους Βασιλειανοί και άλλους Γρηγοριανούς. Άνδρες με τις μεγαλύτερες ικανότητες στην ευγλωττία και τη σοφία διαφωνούσαν για αυτά τα ονόματα.
Λίγο καιρό αφότου είχαν προκύψει αυτές οι διαμάχες, αυτοί οι μεγάλοι άγιοι εμφανίστηκαν, πρώτα ο καθένας ξεχωριστά, και στη συνέχεια και οι τρεις μαζί - όχι σε όνειρο, αλλά στην πραγματικότητα - στον Ιωάννη, επίσκοπο Ευχαΐτας, έναν άνθρωπο πολύ μορφωμένο, πολύ καλά καταρτισμένο στην ελληνική σοφία (όπως μαρτυρούν και τα γραπτά του), και επίσης διάσημο για την ενάρετη ζωή του 1059. Του είπαν με ένα στόμα:
«Είμαστε ίσοι ενώπιον του Θεού, όπως βλέπετε· δεν υπάρχει διαίρεση ή αντίθεση μεταξύ μας. Ο καθένας μας ξεχωριστά, στον δικό του χρόνο, εμπνευσμένος από το Θείο Πνεύμα, έγραψε κατάλληλες διδασκαλίες για τη σωτηρία της ανθρωπότητας. Ό,τι μάθαμε κρυφά, το μεταδώσαμε φανερά στους ανθρώπους. Δεν υπάρχει ούτε το ένα ούτε το άλλο μεταξύ μας. Αν αναφέρετε το ένα, τότε και οι δύο συμφωνούν στο ίδιο. Γι' αυτό, δώστε εντολή σε όσους διαφωνούν για εμάς να σταματήσουν τις διαμάχες τους, γιατί τόσο στη ζωή όσο και μετά θάνατον, μας ενδιαφέρει να φέρουμε ειρήνη και αρμονία στα πέρατα του σύμπαντος. Ενόψει αυτού, ενώστε τη μνήμη μας σε μια μέρα και, όπως σας αρμόζει, συντάξτε μια εορταστική λειτουργία για εμάς και μεταφέρετε στους άλλους ότι είμαστε ίσοι ενώπιον του Θεού. Εμείς, λοιπόν, θα είμαστε βοηθοί στη σωτηρία για όσους γιορτάζουν τη μνήμη μας, αφού ελπίζουμε να έχουμε κάποια αξία ενώπιον του Θεού».
Αφού τα είπε αυτά στον επίσκοπο, άρχισαν να ανεβαίνουν στον ουρανό, λάμποντας με ένα άφατο φως και καλώντας ο ένας τον άλλον ονομαστικά. Ο μακάριος Επίσκοπος Ιωάννης αποκατέστησε αμέσως την ειρήνη μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών με τις προσπάθειές του, διότι ήταν άνθρωπος μεγάλης αρετής και φημισμένος για την αγάπη του για τη σοφία. Καθιέρωσε την εορτή των τριών ιεραρχών, όπως τον είχαν προστάξει οι άγιοι, και διέταξε τις εκκλησίες να την εορτάζουν με την πρέπουσα επισημότητα . Αυτό αποκάλυψε ξεκάθαρα τη σοφία αυτού του μεγάλου άνδρα, διότι έβλεπε ότι ο μήνας Ιανουάριος μνημονεύει και τους τρεις ιεράρχες - δηλαδή, τον Μέγα Βασίλειο την πρώτη ημέρα, τον Άγιο Γρηγόριο την εικοστή πέμπτη και τον Άγιο Χρυσόστομο την εικοστή έβδομη - οπότε τους συνδύασε την τριακοστή ημέρα του ίδιου μήνα, στεφανώνοντας τον εορτασμό τους με κανόνες, τροπάρια και εγκώμια, όπως ήταν πρέπον.
Πρέπει επίσης να προστεθούν τα εξής σχετικά με αυτούς. Ο Άγιος Βασίλειος ο Μέγας ξεπέρασε όχι μόνο τους δασκάλους της εποχής του αλλά και τους αρχαίους σε λογοτεχνική σοφία: όχι μόνο κατέκτησε ολόκληρη την επιστήμη της ρητορικής μέχρι την τελευταία λέξη, αλλά μελέτησε επίσης διεξοδικά τη φιλοσοφία και κατέκτησε την επιστήμη που διδάσκει την αληθινή χριστιανική πράξη. Στη συνέχεια, ζώντας μια ενάρετη ζωή, γεμάτη φτώχεια και αγνότητα, και ανερχόμενος νοερά στο όραμα του Θεού, ανυψώθηκε στον επισκοπικό θρόνο σε ηλικία σαράντα ετών και για πάνω από οκτώ χρόνια υπηρέτησε ως προκαθήμενος της εκκλησίας.
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος ήταν τόσο σπουδαίος που αν ήταν δυνατόν να δημιουργηθεί μια ανθρώπινη εικόνα και ένας στύλος αποτελούμενος από όλες τις αρετές, θα ήταν σαν τον μεγάλο Γρηγόριο. Έχοντας λάμψει με την αγία του ζωή, έφτασε σε τέτοια ύψη στη θεολογία που κατέκτησε τους πάντες με τη σοφία του, τόσο στις προφορικές συζητήσεις όσο και στην ερμηνεία των δογμάτων της πίστης. Για το λόγο αυτό, ονομάστηκε θεολόγος. Υπηρέτησε ως άγιος στην Κωνσταντινούπολη για δώδεκα χρόνια, ενισχύοντας την Ορθοδοξία. Αφού έζησε για λίγο στον πατριαρχικό θρόνο (όπως αναφέρεται στον βίο του), παραιτήθηκε από τον θρόνο λόγω προχωρημένης ηλικίας και, σε ηλικία εξήντα ετών, αποσύρθηκε στα ορεινά μοναστήρια.
Για τον Θείο Χρυσόστομο, μπορεί δικαίως να ειπωθεί ότι ξεπέρασε όλους τους Έλληνες σοφούς σε νοημοσύνη, πειστικότητα λόγου και κομψότητα έκφρασης. Εξήγησε και εξήγησε τη Θεία Γραφή ασύγκριτα. Ομοίως, στην ενάρετη ζωή του και στην θεοπτία του, ξεπέρασε κατά πολύ όλους. Ήταν πηγή ελέους και αγάπης, γεμάτος ζήλο για διδασκαλία. Έζησε συνολικά εξήντα χρόνια. Διετέλεσε ποιμένας της Εκκλησίας του Χριστού για έξι χρόνια. Με τις προσευχές αυτών των τριών αγίων, είθε ο Χριστός ο Θεός μας να καταπνίξει τις αιρετικές διαμάχες, να μας φυλάξει σε ειρήνη και ενότητα και να μας χαρίσει την ουράνια Βασιλεία Του, γιατί είναι ευλογημένος για πάντα. Αμήν.
Τροπάριο, Ήχος 4:
Ως ίσοι προς τους Αποστόλους και διδάσκαλοι του σύμπαντος, προσευχηθείτε στον Διδάσκαλο των πάντων να χαρίσει ειρήνη στο σύμπαν και μέγα έλεος στις ψυχές μας.
Κοντάκιον, Ήχος 2:
Τους αγίους και θεόπνευστους κήρυκες, τους ύψιστους διδασκάλους, Κύριε, έλαβες στην απόλαυση των ευλογιών και της ανάπαυσής Σου· διότι δέχτηκες τους κόπους και τον θάνατό τους περισσότερο από κάθε καρποφορία, ω μόνος που δοξάζεις τους αγίους Σου.
* * *
Σημειώσεις
Ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός βασίλευσε από το 1081 έως το 1108.
Ο Νικηφόρος Γ' Βοτανειάτης βασίλεψε από το 1078 έως το 1081.
Ο Ιωάννης, Μητροπολίτης Ευχαΐτων, ήταν ένας από τους πιο αξιόλογους εκκλησιαστικούς συγγραφείς και υμνογράφους της Ανατολικής Εκκλησίας του 11ου αιώνα (πέθανε στα τέλη του 11ου αιώνα). Έγραψε πολλά έργα. Μεταξύ των έργων του είναι τα εξής: 1) εγκωμιαστικοί λόγοι, έως και 15 σε αριθμό, μεταξύ των οποίων αξιοσημείωτοι είναι οι εξής: δύο λόγοι την ημέρα της μνήμης της νίκης επί του Σβιατοσλάβου, Πρίγκιπα της Ρωσίας, τρεις λόγοι στη μνήμη του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Θεοδώρου Τύρωνα και λόγοι προς έπαινο των Τριών Ιεραρχών· 2) ποιήματα και εκκλησιαστικοί ύμνοι: μεταξύ των τελευταίων, η πλήρης ακολουθία προς τους Τρεις Ιεράρχες, ο κανόνας προς τον Φύλακα Άγγελο και δύο κανόνες προς τον Άγιο Θεόδωρο Τύρωνα παραμένουν στις εκκλησιαστικές λειτουργίες μέχρι σήμερα. Οι λειτουργίες περιλαμβάνουν επίσης: από τους 27 κανόνες του προς τον Σωτήρα, έναν κανόνα προς τον Γλυκύτατο Ιησού· από τους 67 κανόνες του προς την Θεοτόκο, έξι· από τους 11 κανόνες του προς τον Πρόδρομο, δύο. Οι κανόνες του προς τον Γλυκύτατο Ιησού και τον Φύλακα Άγγελο είναι ιδιαίτερα εξαιρετικοί.
Εορτή προς τιμήν τριών οικουμενικών διδασκάλων και αγίων: του Μεγάλου Βασιλείου, του Γρηγορίου του Θεολόγου και του Ιωάννη του Χρυσοστόμου
